Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki katechety

10 września 2020

NR 5 (Wrzesień 2020)

Jak zachęcić uczniów do aktywnego udziału w lekcjach religii?

61

Myśląc o motywacji uczniów lub jej braku, mam na myśli aktywny udział w lekcji, rzetelne odrabianie zadań domowych oraz pożądane zachowanie w szkole, jak również rozwiązywanie wszelkich problemów. Tak więc katechizację w szkole należy traktować jako ważny element misji apostolskiej. Dziś dla wielu dzieci lekcje religii w szkole są jedyną szansą spotkania z Panem Bogiem, a odpowiednie metody mogą wpłynąć na aktywność, czyli skuteczniejsze przyswojenie treści i życie katechizowanych. Jest to bardzo ważne w katechezie szkolnej. 

Święty Jan Paweł II w swoim przemówieniu do uczniów mówił m.in.: Wychowywać znaczy pomagać człowiekowi otwierać się na całkowitą rzeczywistość, czyli rozwijać wszystkie swoje potencjalne zdolności w odniesieniu do wielorakich aspektów rzeczywistości, doprowadzając go w ten sposób do aktywnej postawy wobec siebie samego i tego wszystkiego, co należy do jego doświadczenia: osób, rzeczy, wydarzeń. Wychowywać znaczy w szczególności otwierać młodego człowieka na radość osobistego spotkania z jedynym Nauczycielem wzywającym człowieka do prawdy i do przeznaczenia, które warunki społeczno-kulturalne mogą wprawdzie zaciemniać, ale na pewno nie mogą ich wykrzywić i zlikwidować1.

POLECAMY

Myśli zawarte w powyższym cytacie nie straciły na aktualności, co więcej, zyskały jeszcze większe znaczenie i wyrazistość. Stanowią jednoznaczne przesłanie do wszystkich pedagogów, a szczególnie katechetów. Jednocześnie treść tego przesłania bardzo mocno koresponduje z tematem, który pragnę przybliżyć tym wszystkim, którzy katechizują i chcącym uczynić z lekcji religii zajęcia ciekawe, atrakcyjne, wyzwalające kreatywność i aktywność uczniów. 

Ogromne znaczenie ma sposób prowadzenia katechezy, tak by zainteresować uczniów przekazywanymi treściami, ważna jest też atmosfera na lekcji oraz stosowane metody pracy. 

Nauczanie religii dzieci i młodzieży w dzisiejszych czasach nie jest sprawą łatwą, dlatego w procesie dydaktycznym powinno przeznaczyć się jak najwięcej czasu na działanie uczniów.

W pracy z dziećmi najważniejszy jest dobry kontakt z nimi. Każdy katecheta musi być otwarty na swoich uczniów, musi się starać zrozumieć ich sytuacje. Oczywiście, trzeba też dawać świadectwo życia, należy być autentycznym, gdyż dzieci szybko wyczują najdrobniejszy fałsz, należy pokazać, że to, co robimy, czego uczymy, jest dla nas ważne. 

Zarówno osobowość każdego katechety, jak i jego styl pracy w dużej mierze przyczyniają się do wytworzenia postawy zaangażowania w naukę. By pobudzić motywację do nauki u naszych uczniów, ważne jest zaangażowanie nauczyciela w uczenie swojego przedmiotu, otwartość w kontaktach z uczniem, tolerancja na popełnianie błędów i niedoskonałość ucznia. Ważny jest panujący na lekcji klimat, który ma wpływ na sprawność intelektualną uczniów, ale także na stopień ich motywacji do angażowania się w lekcję.

Ogromne znaczenie ma sposób prowadzenia katechezy, tak by zainteresować uczniów przekazywanymi treściami, ważna jest też atmosfera na lekcji oraz stosowane metody pracy. 

Lekcja religii nie może być tylko suchym wykładem. Każdy katecheta, by zaciekawić dzieci, powinien ciągle poszukiwać nowych metod edukacyjnych. Jeżeli zaciekawimy dzieci, to nic nie przeszkodzi im w dalszym zdobywaniu wiedzy. Język musimy dopasować do poziomu dziecka. Inaczej mówi się do dzieci w przedszkolu, inaczej w klasach nauczania początkowego oraz w klasach starszych. Ja akurat odnajduję się na każdym etapie edukacyjnym.

Dzieci w przedszkolu należy aktywizować przez zabawy, gry oraz piosenki z pokazywaniem. W klasach młodszych najlepiej stosować metody, które aktywizują całą grupę, gdyż uczniowie bardzo lubią ze sobą konkurować.

Dzieci czekają, co katecheta ciekawego wymyśli, i są chętne, by współpracować. Dzieci nie lubią się nudzić, więc trzeba ciągle coś nowego proponować, cały czas zaskakiwać, tak żeby były w nieustannym ruchu.
Natomiast dzieci starsze wymagają większego zaangażowania w formę lekcji, potrzebują innego rodzaju aktywności – mnie osobiście rozwijają, dlatego że zmuszają do ciągłego szukania nowych treści czy dokształcania się.

Dzieci starsze chcą rozmawiać, dyskutować. Czasami rzucają pomysły czy tematy do dyskusji.

Dlatego nauczyciel katecheta powinien starać się poznać zainteresowania swoich uczniów, wtedy przygotowując zajęcia, należy modyfikować tematykę zadań w taki sposób, aby choć częściowo obejmowały zainteresowania uczniów. Motywacja ucznia będzie rosła, jeśli tematyka zajęć będzie dla niego interesująca.

Każdy katecheta zna metody aktywizujące i ma określone zdanie na temat ich skuteczności, dlatego warto się zastanowić, które z tych metod powodują, że uczeń z zaangażowaniem poznaje wybrane treści lekcji, czuje się zmotywowany do pogłębiania wiedzy. Są klasy, z którymi można zrobić coś fajnego, ale są też takie, z którymi pracuje się trudniej. Mamy różne możliwości, aby uaktywnić uczniów i pozwolić im działać.

Uczeń staje się aktywny, gdy proponowane mu formy zajęć są dla niego atrakcyjne, zgodne z jego zainteresowaniami. Ważna dla aktywności dziecka jest zachęta ze strony nauczyciela, dlatego katecheta może ten cel osiągnąć, kiedy będzie się dzielił ze swoimi uczniami metodami pracy, powtarzał, że na pewno te umiejętności przydadzą mu się w życiu oraz tłumaczył, że popełnione przez niego błędy były dla niego wskazówką, nad czym jeszcze musi popracować.

Aby skutecznie zachęcić uczniów do aktywnego udziału w lekcji, każdy katecheta powinien:

  • Wzbudzić zainteresowanie tematem zajęć 
    Jeżeli rozpoczynając zajęcia, uda nam się zainteresować uczniów tematyką, to ich motywacja do uczenia się wzrośnie. Im bardziej zaskoczymy uczniów, tym większa szansa na ich aktywną pracę. 
  • Uwzględniać zainteresowania ucznia
    Każdy uczeń jest inny, nawet jeśli ma podobne możliwości i potrzeby, dlatego motywacja ucznia będzie rosła, jeżeli tematyka zajęć znajduje się w kręgu jego zainteresowań, Im bardziej uczeń jest aktywny, tym większa szansa na podniesienie motywacji i zachęcenie do dalszych działań w procesie uczenia się.
    Nauczyciel podczas zajęć towarzyszy uczniom, wspiera w razie potrzeby, przekazuje informację zwrotną. Im lepiej przemyślana jest lekcja, tym większą daje gwarancję aktywnego uczestnictwa całego zespołu.
  • Nawiązać kontakt emocjonalny z uczniem
    Katecheta powinien budować życzliwą atmosferę. To bardzo ważny element pracy z uczniami, gdyż bezpieczeństwo ucznia w procesie uczenia się pozwala mu się angażować w pozyskanie wiedzy i umiejętności bez jakichkolwiek obaw o efekt. Uczeń mający poczucie bezpieczeństwa chętniej podejmuje kolejną próbę, wykonuje następny krok w wymagającym od niego znacznego wysiłku procesie uczenia się, pomimo że może nie osiągać oczekiwanego sukcesu. 
  • Zadbać o to, by miejsce do nauki było przyjazne uczniowi
    Warto zapytać uczniów, co pomaga im się uczyć, a co przeszkadza w sali lekcyjnej i w miarę możliwości umożliwić im zaaranżowanie miejsca pracy zgodnie ze swoimi potrzebami. Warunki pracy mogą stanowić czynnik osłabiający lub wzmacniający motywację uczniów. Sposób podejścia do miejsca pracy i dbałość o jego prawidłowe przygotowanie jest sygnałem troski o ucznia.
    Nie zawsze katecheta ma wpływ na miejsce, w którym odbywają się zajęcia. Jednak kiedy tylko jest to możliwe, należy zadbać, aby pomieszczenie było odpowiednio oświetlone. Nauczyciel powinien mieć możliwość z łatwością kontrolować pracę uczniów oraz w razie potrzeby wspólnie z nimi pracować. 
  • Katecheto, czy dla ­Ciebie jest interesujące to, czego nauczasz?
    Nawet wówczas, kiedy uczniowie tego nie ujawniają, bardzo uważnie obserwują nauczyciela. Jeżeli podczas prowadzenia zajęć jest on znużony, mówi monotonnie i nie wykazuje zainteresowania przekazywanymi informacjami, uczeń bardzo szybko się znudzi. Jak może go angażować to, co dla nauczyciela jest mało ciekawe. Nauczyciel, który z pasją przekazuje wiedzę, dla którego rozwiązanie problemu proponowane przez ucznia jest interesujące, stwarza klimat zaangażowania w działanie oraz modeluje taką postawę u uczniów. 
    Uczeń chętniej się uczy, jeśli wie, do czego zdobyta wiedza i umiejętności będą mu potrzebne w życiu, dlatego katecheta, przygotowując się do zajęć, musi najpierw sam sobie odpowiedzieć, jaki jest cel planowanych zajęć, czego chce nauczyć uczniów. 
  • Zwrócić uwagę na sposób komunikowania się z uczniem
    Duże znaczenie w procesie komunikacji mają takie komunikaty, jak: uśmiech, skinięcie głową lub mrugnięcie oczami podczas odpowiedzi lub pracy ucznia. Jest to dla ucznia często zachętą do dalszych działań. Stanowi to również sygnał, że nauczyciel jest zainteresowany tym, co dziecko robi lub mówi i uważnie śledzi jego działania. 
    Poprawna komunikacji z uczniem to usunięcie ważnej bariery w procesie uczenia się, wpływającej na zaangażowanie ucznia. 
  • Starać się stosować informację zwrotną 
    Informacji zwrotnej potrzebuje zarówno katecheta, jak i uczeń. Warto zwrócić uwagę na to, że zauważanie przez nauczyciela błędów ma być pomocą dla ucznia, a nie uświadomieniem mu, że nic nie potrafi, dlatego zaproponuj uczniom, że pokażesz im, w jaki sposób mogą skorzystać z uzyskanych informacji. Można razem z nimi dokonać analizy informacji zwrotnej i zaplanować działania, wykorzystując przekazane w niej komunikaty. 
    Należy podkreślić cel informacji zwrotnej, czyli przekazać, że nauczyciel będzie korzystał z niej w celu doskonalenia własnej pracy. W ten sposób podkreślamy, iż słuchanie życzliwych uwag innych może być bardzo cenne w doskonaleniu skuteczności własnej pracy. 
  • Starać się stosować różne metody pracy dostosowane do sposobu uczenia się dziecka
    Planując zajęcia, należy pamiętać, aby nie były monotonne w swoim przebiegu. Dlatego nauczyciel powinien stosować różne metody i techniki pracy. Warto także zwrócić uwagę na to, które z metod są szczególnie lubiane przez uczniów i przynoszą najlepsze efekty edukacyjne. Czy uczniowie skuteczniej uczą się, oglądając fragmenty filmu, ilustracje, schematy? W czasie zajęć powinny pojawiać się metody i techniki angażujące różne zmysły. 
     

Katecheta, stosując metody aktywizujące, powinien mieć na uwadze przede wszystkim: cel i temat katechezy, wielkość grupy oraz predyspozycje katechizowanych. Decydując się na wybór określonej metody, katecheta powinien uwzględnić stopień obycia się uczniów z daną metodą. Zbyt częste stosowanie tej sam...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Katecheza"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dostęp do filmów szkoleniowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy