Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody pracy

5 lipca 2021

NR 10 (Lipiec 2021)

Terapeutyczne znaczenie śpiewu w katechezie

0 42

Niech wasze śpiewanie przekracza granice! Wiecie, że słowo Anioł oznacza posłany. Wy jesteście na swój sposób posłani, aby szerzyć Bożą radość i przez wasz śpiew ukazywać, że wiara jest mocniejsza niż wątpienie, że nadzieja jest silniejsza niż beznadziejność, że miłość jest mocniejsza niż śmierć.

(Święty Jan Paweł II, Spotkanie z Międzynarodową Federacją Pueri Cantores, Rzym 1993)

Każdy nauczyciel, który jest zatroskany o dobro swojego ucznia, jest zobowiązany do ciągłego wzbogacenia własnego warsztatu pracy, tak by przekaz treści był coraz bardziej atrakcyjny, a zarazem skuteczny.
W katechezie szkolnej czuje się pewien niedosyt odpowiedniego celebrowania słowa, gdyż sam przekaz treści, często zawężony jest do metod podających i bywa mało owocny. Elementy głosowe i muzyczne w dydaktyce odgrywają zatem podwójną rolę, wprowadzają w proces nauczania głos spoza klasy, czyli np. nagraną wypowiedź, oraz umożliwiają włączenie muzyki jako elementu dydaktyki katechezy. 

Często dzieci chodzące na katechezę w znacznym stopniu utrudniają prowadzenie lekcji przez nieprzyjmowanie postawy modlitewnej i zarazem nieotwieranie się na Boże działanie, jak i przez wprowadzanie chaosu, głośne komentarze i podejście manifestujące zwątpienie. W związku z tym, również katecheci mają coraz większe trudności z zaprowadzaniem ładu na katechezie, postawy modlitwy czy wzajemnego dialogu. 

W ostatnich latach w wychowaniu religijnym dzieci coraz większego znaczenia nabierają formy pracy katechetycznej, które uwzględniają oddziaływania terapeutyczne, gdyż narastająca liczba uczniów z różnymi deficytami i specyficznymi trudnościami w uczeniu się oraz z problemami w funkcjonowaniu społecznym skłania do dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb każdego dziecka. 

Aby sprostać wyzwaniom, nauczyciel musi sięgać do wiedzy z dziedziny psychologii, a nawet wprowadzić elementy terapii. Katecheci, nawet bardziej niż nauczyciele innych przedmiotów, mają możliwość bliżej poznać ucznia i pomóc mu w rozwiązaniu jego problemów. Szczególnie przydatne w tym zakresie wydają się działania psychologiczno-pedagogiczne zahaczające o różne dziedziny nauki. Dlatego zasadne będzie podjęcie tematu terapeutycznego znaczenia muzyki w katechezie szkolnej.

Jeśli chodzi o proces wychowawczy, to od dawna jest znany i wykorzystywany wpływ muzyki na rozwój każdego człowieka na wszystkich etapach jego życia.

Wiele przykładów tradycji muzycznej znajdujemy na kartach Starego i Nowego Testamentu, gdzie wyraża się ona przede wszystkim przez śpiew psalmów, hymnów i pieśni pełnych ducha (Kol 3,16; Ef 5,18–19). 
Nie chodzi o to, by lekcję religii zamienić w lekcję muzyki, ale by łączyć treści wynikające z programu nauczania religii z bogactwem pieśni religijnych oraz piosenek, które opowiadają o Bogu i wydarzeniach, o jakich dzieci się uczą. Słowa piosenek powinny stawać się inspiracją do zadawania wszelkich pytań.

Konieczność uwzględnienia muzyki w szkolnym i parafialnym nauczaniu religii wynika ponadto z samej tradycji katechetycznej. Wystarczy tu wskazać na rolę pieśni religijnych w procesie nauczania szkolnego, w którym śpiewniki kościelne przez długi czas, szczególnie w okresie odnowy religijnej po Soborze Trydenckim, należały do podstawowych podręczników katechetycznych.

Zanim zaczniemy słuchać, grać i śpiewać, musimy uwierzyć, że to nam pomoże, by móc pomóc naszym uczniom znaleźć w sobie motywację i wyznaczyć drogę, którą będą się poruszali w celu osiągnięcia zadowolenia ze stanu ducha i ciała. To nie jest możliwe bez udziału słowa i obrazu, bez uruchomienia pamięci i własnej wyobraźni.

Odtwarzane podczas katechezy nagrania świadectw, wypowiedzi osób czy autorytetów dają impuls do podejmowania dyskusji oraz uzasadnienia argumentów podawanych przez katechetę. Wprowadzają poglądy osoby, która w sposób fizyczny nie może być obecna na lekcji, to „głos z zewnątrz” wspie­­­­­­rający argumentację katechety albo przyczyniający się do podjęcia żywej dyskusji z uczniami. Nagrania wypowiedzi konkretnych osób wzmacniają siłę oddziaływania, dołączając element przeżyciowy, którego brak przy czytaniu tych samych wypowiedzi, np. mogą to być nagrania przemówień Jana Pawła II, które są odbierane inaczej niż jego teksty czytane przez kogoś.

Skuteczność stosowanych pomocy dydaktycznych zależy jednak od przyjęcia i praktycznego zastosowania podstawowych reguł dotyczących ich użytkowania, by nie okazało się, że nasze propozycje są zupełnie nietrafione z uwagi np. na specyficzną grupę uczniów czy też z innych powodów. 

Dźwięk, muzyka, obraz czy wiersze powinny służyć do realizacji nadrzędnego celu katechezy, jakim jest zbliżenie do Boga i możliwość spotkania z Nim. 

Muzyka podczas katechezy ma działanie uspokajające i daje dzieciom możliwość osiągniecia spokoju duchowego, dzięki czemu chętniej podejmują one wszelkie działania w zakresie aktywności muzycznej i uczestniczenia w zajęciach. Muzyka stanowi inspirujący bodziec, dlatego należy ją umiejętnie i dobrze zaprezentować. Jeśli mamy do dyspozycji śpiewniki z pieśniami i piosenkami religijnymi, możemy je zastosować w katechezie.
 

POLECAMY

Muzyka może nawiązywać:

  • do okresu liturgicznego,
  • do tematu Ewangelii,
  • do postaci Starego i Nowe­­go Testamentu,
  • do poszczególnych prawd wiary,
  • do ważnej doktryny Kościoła,
  • do fragmentów Biblii.


W jakiej kolejności wykorzystać muzykę na katechezie? Najlepiej na początku katechezy, w środku lekcji oraz na jej zakończenie. Na początku będzie zapowiedzią danego tematu, w środku katechezy może być komentarzem czy wyjaśnieniem omawianej treści. 

Zakończeniem katechezy może być utwór, który będzie stanowił klamrę zamykająca dany temat zajęć. Choć doskonale wiemy, że piosenki nie stanowią całkowitego wypełnienia treści lekcji, to mogą wybić naszych uczniów z monotonii, wzbudzić zainteresowanie katechezą oraz rozwinąć wyobraźnię czy pobudzić do refleksji.

Wspólny śpiew integruje grupę, uczy wzajemnego słuchania oraz pozwala nawiązać przyjacielskie relacje. Jest przyswajalny dla ucha i pamięci, jest doskonały do religijnych przeżyć. Często słyszy się, jak uczniowie chętnie nucą melodię danej pieśni, czy to w klasie, czy na przerwie. Dobrana muzyka i treści pieśni religijnych pozwalają uczniom zredukować lęk czy uspokoić niewłaściwe zachowania oraz otworzyć się na doświadczenie Boga.

Funkcja wychowawcza śpiewu w nauczaniu religii ma ścisły związek z modlitwą. Uczniowie wykonujący piosenkę zwracają się do Boga, chwaląc Go, dziękując, prosząc, odpowiadając tym samym na wezwanie Boże. Usłyszana pieśń czy piosenka religijna prowadzi je przez najbliższe dni, pobudza emocje, sprzyja skupieniu i medytacji. Należy zadbać o to, by śpiew rozbudzał wrażliwość na piękno i wskazywał na Boga.
Każdy katecheta powinien zachęcać uczniów do śpiewu religijnego, gdyż odpowiednio dobrane teksty przybliżają prawdy wiary, dostarczają wiedzy religijnej, a przy tym uatrakcyjniają każde spotkanie oraz zwiększają przekaz katechetyczny. 

Muzyka jest siłą uniwersalną, działa na człowieka wieloaspektowo niezależnie od wieku. Pozwala odblokować emocje, a śpiew i taniec są od wieków najlepszą formą terapii, skutecznie uwalniając to, co w nas radosne i piękne, stymulują rozwój dziecka, pomagają w kształtowaniu osobowości i leczeniu jego dysfunkcji. Rozwijają pamięć i spostrzegawczość. 
 

Głównym celem wszelkich działań muzykoterapeutycznych w katechezie jest: 

  • wspomaganie przybliżenia do Boga,
  • koncentracja uwagi i pamięci,
  • rozwój twórczy i emocjonalny,
  • umożliwianie swobodnego wyrażania siebie,
  • zwiększanie wiary we własne możliwości,
  • poprawa samooceny,
  • odblokowywanie uczuć i ujaw­­nianie swoich emocji, 
  • rozwijanie emocji pozytywnych,
  • uspokojenie, rozluźnienie,
  • pomoc w redukowaniu stresu.


Wszelki przekaz poprzez piosenki czy pieśni będzie sprzyjać lepszemu przyswojeniu zbawczych treści. W różnym stopniu pieśni odnoszą się do Biblii, opisując różne wydarzenia biblijne bądź zbudowane są wokół konkretnej myśli biblijnej czy cytatu. 

W nauczaniu religii występują zarówno tradycyjne pieśni kościelne, jak i piosenki religijne. Należy szczególnie docenić obecność tych pier­wszych, skoro nauczanie religii ma doprowadzić uczniów do pełnego uczestnictwa we Mszy Świętej, to uczniowie powinni znać teksty pieśni kościelnych zaaprobowanych do śpiewu w czasie liturgii. 

Czasami jesteśmy zmuszani do wyboru konkretnej piosenki czy pieśni, ale róbmy to tak, by nauka tekstu była uświadomieniem biblijnego źródła oraz wyjaśnieniem pojęć występujących w tekście. Na początku katechezy nie powinny pojawiać się nowe piosenki, ale dobrze znany uczniom utwór. Każda znana pieśń może być modlitwą na rozpoczęcie, jak i na zakończenie lekcji.

Każdy śpiew, tak jak inne środki ożywiające lekcje religii, powinien być dostosowany do wieku wykonawcy. Dla najmłodszych wskazane są piosenki o prostej i zrozumiałej treści. Natomiast dzieci starsze chętnie śpiewać będą utwory o charakterze balladowym czy narracyjnym. Młodzież może sięgać po trudniejsze teksty oparte na treściach biblijnych, np. Pierwszy List św. Jana (1J 3,1). 

Dobierając muzykę, powinniśmy mieć również na uwadze utwory, które są wykonywa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Katecheza"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dostęp do filmów szkoleniowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy