Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody pracy

31 maja 2021

NR 9 (Maj 2021)

Leczenie słowem – wykorzystanie metod i elementów biblioterapii na katechezie

38

Na początku było Słowo i w końcu wraca ono do łask. Biblioterapia – leczenie słowem – staje się coraz bardziej popularna. Coraz częściej też w bibliotekach organizowane są warsztaty biblioterapeutyczne oraz powstają prace naukowe dotyczące tego zagadnienia. W dzisiejszych czasach nie tylko my, dorośli, ale i dzieci, muszą często dostosować się do trudnych zadań oraz szukać skutecznych sposobów radzenia sobie z nimi. Jednym z tych sposobów jest terapia przez literaturę, która uwrażliwia dziecko na dobro oraz piękno, daje wsparcie i umożliwia poznanie własnych motywów działania. Jako katecheci i wychowawcy chcemy, by każde dziecko czuło się bezpiecznie, było pozbawione wszelkich niepokojów i lęków.

ażdy katecheta swój warsztat pracy buduje różnymi metodami, a ich dobór jest uzależniony od celu, który chce zrealizować. Gdy chcemy korygować lub wspierać swoich podopiecznych, sięgamy po metody, które będą oddziaływać na rozwój naszych uczniów, np. metody wpływu terapeutycznego. Dla wielu z nas ważnym obszarem działania jest kontakt z literaturą. Mogą one pełnić zarówno rolę edukacyjną, dostarczając nam wiedzę, jak i rolę terapeutyczną.

Metoda terapeutyczna, jaką jest biblioterapia, jest znana od dawna, ale jeszcze zbyt mało w Polsce doceniana, choć już coraz bardziej widoczna w pedagogice specjalnej. Jako pierwsi elementy biblioterapii wprowadzili lekarze pracujący w bibliotekach szpitalnych. Następnie biblioterapia stała się ważną metoda terapeutyczną w rękach pedagogów specjalnych, a coraz częściej sięgają po nią także nauczyciele. Czy może też posłużyć katechetom? Dostosowane metody nauczania w katechizacji powinny służyć pogłębieniu wiedzy uczniów. Natomiast odpowiednio dobrana książka czy fragment Pisma Świętego może pomóc w odnalezieniu życiowych celów oraz służyć jako środek leczniczy. 

Biblioterapia można nie tylko łagodzić napięcia, tonować agresywne zachowania, ale i wskazywać drogi indywidualnych poszukiwań uczniów, pomagać im zaspokoić potrzebę kontaktu z drugim człowiekiem. Książki, które pomagają kształtować pozytywne myślenie, uczą akceptować różne stany emocjonalne oraz radzić sobie z trudnymi problemami, można podzielić na:

POLECAMY

  • materiały religijne – to takie, które powodują, że czytelnik dokonuje jakiegoś ważnego dla siebie odkrycia, pozwalają łączyć się duchowo z Istotą Wyższą, 
  • materiały refleksyjne – czyli biograficzne, psychologiczne, powieści obyczajowe oraz książki o wątku romantycznym, 
  • materiały pobudzające – np. książki o tematyce wojennej, awanturniczo-przygodowej, książki popularnonaukowe oraz podróżnicze,
  • materiały uspokajające – książki przygodowe, tzw. młodzieżowe, baśnie oraz literatura humorystyczna.

Biblioterapia z pewnością nie leczy, ale pomoże zmniejszyć stres oraz rozwinąć poczucie własnej wartości. Dlatego dajmy naszym uczniom namiastkę spokoju i poczucia bezpieczeństwa. Nauczmy ich czerpać z literatury. Postarajmy się przekonać swoich uczniów, że w życiu nie liczy się tylko „szmal” i gry komputerowe, że dużo ważniejszy jest drugi człowiek, przyjaciel, piękno natury oraz literatura i sztuka. 
 

Biblioterapię można stosować dla:
  • poprawy obrazu własnej osoby.
  • lepszego zrozumienia ludzkich zachowań,
  • większego szacunku wobec samego siebie,
  • rozbudzenia szerszych zainteresowań,
  • ukazania świata wokół i problemów, które są udziałem wielu ludzi,
  • wskazania, że wiele z problemów ma swoje rozwiązania


Biblioterapia posługuje się książką, bowiem jest ona jednym ze środków, który pomaga zapomnieć o codzienności, stanowi relaks w ciągłym pośpiechu i nerwowości życia. Może też przywrócić równowagę wewnętrzną i poprawić samopoczucie. Odpowiednio dobrana lektura służy człowiekowi do samorealizacji, pomaga w samookreśleniu, ułatwia zmianę własnych przekonań oraz pomaga w znalezieniu nowych celów życiowych. Może też wpłynąć na poprawę poczucia własnej wartości, samoakceptację, przyznanie się do własnych ograniczeń oraz uświadomienie sobie własnych zdolności, co może doprowadzić do większej aktywności w życiu. Pomaga też w rozwiązywaniu trudnych problemów, które wynikają z różnych sytuacji istniejących w domu rodzinnym, szkole czy środowisku. 

Celem biblioterapii prowadzonej w szkole jest przygotowanie uczniów do radzenia sobie z różnymi problemami, ukazywanie im, co jest ważne w życiu, motywowanie do pracy nad własnym charakterem poprzez naśladowanie i identyfikowanie się z wybranymi autorytetami, uwrażliwianie na drugiego człowieka, uczenie przebaczania i okazywania wdzięczności, rozwijanie umiejętności wyrażania własnych opinii. 
Wykorzystujmy utwory z literatury pięknej oraz popularnonaukowej. Duże znaczenie mają baśnie, które w sposób zrozumiały wyjaśniają reguły rządzące światem. Przekazują pewne spojrzenie na obyczaje, stereotypy oraz prawdy życiowe. 

Dobór środków terapeutycznych zawsze powinien być uzależniony od potrzeb oraz celu terapii. Nie zawsze jest taka możliwość, by zastosować pełny proces biblioterapeutyczny. 
 

W pracy katechetycznej mogą być użyteczne takie elementy biblioterapii, jak:
  • tworzenie zakończeń znanych historii,
  • tworzenie scenografii, rysunków postaci,
  • projektowanie strojów dla bohaterów literackich, 
  • ilustrowanie czytanego tekstu poprzez rysowanie, lepienie z plasteliny czy inne prace manualne,
  • układanie historyjek obrazkowych opartych o treść tekstów biblijnych,
  • rozwiązywanie rebusów, krzyżówek i wszelkich zagadek, które dotyczą danego utworu,
  • organizowanie przeglądów literackich, konkursów czy quizów na temat literatury pięknej lub np. fragmentów Biblii. 


Wspierającym procesem w biblioterapii może być także użycie przedmiotów, które będą kojarzyły się naszym uczniom z istotnymi dla nich wydarzeniami oraz mogą wywołać u nich konkretne przeżycia kluczowe dla całego procesu biblioterapeutycznego. Mogą to być np. zdjęcia, widokówki, zabawki, maskotki itp. Możemy biblioterapię wzbogacić także o materiały, takie jak filmy, czasopisma czy o wydarzenia, np. spotkania z autorami książek. To właśnie obcowanie z kulturą, sztuką, a przede wszystkim z drugim człowiekiem jest ważne, aby dzieci nie utraciły wiary w możliwość normalnego funkcjonowania, pokonania słabości i znalezienia rozwiązań na problemy. 

Biblioterapia leczy pośrednio, przez co pozostaje nieco tajemnicza i zagadkowa, podsuwa myśli, które warto poddać refleksji. Jej atutem jest dyskrecja, w przeciwieństwie do typowej psychoterapii. Dlatego odpowiednim miejscem na ten rodzaj terapii może być biblioteka kościelna. Dla osób wierzących będzie ona miejscem bezpiecznym, a bezpieczeństwo to jedna z podstawowych potrzeb człowieka. 
Literatura religijna to dzieła, które powodują wzruszenia natury religijnej oraz pozwalają wzmacniać więź z Bogiem. Celem takiej literatury jest odbudowanie równowagi psychicznej i duchowej oraz odnowienie poczucia sensu i celu życia, jak również zbudowanie prawidłowej chrześcijańskiej reakcji np. na cierpienie. Największą sztuką jest odpowiednie dobranie tekstu do problemu nurtującego współczesną młodzież. Święta Teresa od Dzieciątka Jezus uważała za swoją księgę życia Pismo Święte, mawiając: Nie znajduję już żadnej pomocy w książkach, jedynie tylko w Ewangelii. Ta Księga mi wystarcza.
Biblioterapia w bibliotece może stanowić atrakcyjną formę lekcji religii. Celem ogólnym każdej z uczestniczących grup niech będzie szeroko rozumiana pomoc i wsparcie, a cele szczegółowe będą dobrane do konkretnych potrzeb, podobnie jak metody, formy i środki.

Literatura podaje wzorce zachowań i nadaje im znaczenie, koryguje zaburzone emocje i zachowania, integruje osoby, wzmacnia poczucie własnej wartości, przygotowuje do pełnienia ważnych ról, niesie ulgę w cierpieniu, pomaga zaakceptować siebie i własną sytuację, zmniejsza strach, lęk, łagodzi agresję, wzmacnia motywację do uczenia się oraz pomaga w uaktywnianiu siebie. Ponadto taka metoda zajęć sprzyja popularyzowaniu czytelnictwa, które obecnie przechodzi kryzys, zwłaszcza wśród młodzieży. Odpowiednio dobrana lektura ma służyć młodemu człowiekowi, by mógł siebie realizować i odnajdywać swoje powołanie. 

Katecheci oraz pozostali nauczyciele wychowujący w duchu wartości chrześcijańskich powinni uwrażliwiać swoich wychowanków na potrzeby innych, gdyż młodzież jest bardzo otwarta na wszelkie formy, zadania oraz szeroko pojęte innowacje. Każdy katecheta, który pragnie pogłębiać wiarę u swoich uczniów musi mieć na względz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Katecheza"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dostęp do filmów szkoleniowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy