Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki katechety

8 czerwca 2022

NR 15 (Maj 2022)

Odkrywam Jezusa w Sakramencie Pokuty i Pojednania oraz Eucharystii (wieloaspektowe przygotowanie)

0 120

Uroczystość przyjęcia I Komunii Świętej staje się wydarzeniem ważnym nie tylko dla samego dziecka, ale i dla jego rodziny. W posłudze katechetycznej należy uwrażliwiać dzieci i rodziców, że sakrament pokuty i pojednania oraz I Komunia Święta są aktami inicjacyjnymi, a nie wydarzeniami kończącymi nasze zaangażowanie w życie chrześcijańskie. Często bywa, że dziecko ponownie przystępuje do wspomnianych sakramentów w okresie Rocznicy I Komunii Świętej, Białych Niedziel lub podczas odnowień przyrzeczeń chrzcielnych, w zależności od zwyczajów parafialnych czy diecezjalnych.

Według prawa kościelnego sakrament Eucharystii mogą przyjmować dzieci, które uzyskały tzw. wiek używania rozumu (7 rok życia) i mają świadomość obecności Jezusa w Najświętszym Sakramencie oraz stosownie do swoich możliwości rozumieją podstawowe prawdy wiary. Dzieci, które znajdują się w niebezpieczeństwie śmierci – również mogą przyjąć I Komunię Świętej, o ile potrafią dostrzec różnicę między zwykłym chlebem a Ciałem Chrystusa. Do Eucharystii i Komunii Św. można również dopuścić dzieci z upośledzeniem umysłowym, jeśli rozumieją na podstawowym poziomie tajemnicę Eucharystii. Dziecko powinno wyrażać postawę pragnienia przyjęcia Ciała Pana Jezusa. Jeśli występuje upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim – dziecko przyjmuje tzw. Eucharystię w wierze, także swojej rodziny lub wspólnoty, która im towarzyszy. Dzieci, które znajdują się w trudnej sytuacji rodzinnej, życiowej lub prawnej, trzeba otoczyć indywidualną opieką. Osoby, które przebywają poza granicami Polski, a chciałyby sakrament Eucharystii przyjąć w Polsce, są zobowiązane do nawiązania kontaktu z parafią w naszym kraju, poza tym muszą przedstawić właściwe zaświadczenie o przygotowaniu sakramentalnym za granicą i zastosować się do wytycznych parafii, gdzie ma być udzielny sakrament. 

POLECAMY

Bezpośrednie przygotowanie dziecka do Komunii Świętej rozpoczyna się w roku szkolnym, w którym dziecko ma po raz pierwszy przyjąć sakrament Eucharystii. Zamiennie będą używane terminy I Komunia Święta i sakrament Eucharystii, ale zawsze w znaczeniu pierwszego przyjęcia Ciała Chrystusa. 

Ku przypomnieniu – przygotowanie do I Komunii Świętej oraz do sakramentu pokuty i pojednania trwało przez dwa lata. Natomiast sytuacja zmieniła się wraz z wejściem w życie nowej podstawy programowej i nowego programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i szkołach z 2010 r. Wiązało się to z obniżeniem wieku obowiązku szkolnego dzieci. W wyniku czego dziecko rozpoczynające swoją edukację w szkole podstawowej miało I Komunię Świętą w klasie trzeciej, a nie jak dotychczas w klasie drugiej. Automatycznie okres przygotowawczy dziecka do spowiedzi i I Komunii Świętej wydłużył się do trzech lat. Łącznie w klasach I–III powinny odbyć się 24 spotkania formacyjne.

Dziecko może przyjąć I Komunię Świętą, jeśli systematycznie uczestniczy w lekcjach religii, bierze udział w comiesięcznych katechezach parafialnych, aktywnie uczestniczy w niedzielnej Mszy Świętej i nabożeństwach okolicznościowych oraz wykazuje się znajomością zasadniczej wiedzy religijnej.

Lekcja religii

Przyswajanie wiedzy i jej egzekwowanie może być realizowane na lekcjach religii w szkole. Jednakże nie chodzi w tym wszystkim o stresowanie dzieci, a jedynie pomoc w opanowaniu podstawowych prawd i założeń wiary katolickiej.

Uczeń 

  • zna modlitwy: Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Wierzę w Boga, Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi Św., Aniele Boży, Przykazania Boże, Przykazania kościelne, Przykazanie miłości, Główne prawdy wiary, Akt pokutny: Spowiadam się Bogu Wszechmogącemu, Akty wiary, nadziei, miłości i żalu itp.,
  • podaje definicje i znaczenie: grzechu, łaski uświęcającej, sakramentu pokuty i pojednania (warunki sakramentu pokuty i pojednania), sakramentu Eucharystii, w powiązaniu z wydarzeniami biblijnymi, części składowych Mszy św., pełnego uczestnictwa we Mszy św., 
  • umie wyjaśnić, co oznaczają gesty i postawy przyjmowane podczas Mszy św.

Ponadto dzieci powinny się orientować, na czym polega konsekracja i umieć wyjaśnić termin „przeistoczenie”.

W celu uformowania świadomego chrześcijanina, programy i podręczniki z religii powinny zawierać dialogi występujące we Mszy św., formułę wyznania wiary: Wierzę w Jednego Boga, treść Przykazania miłości, Przykazań Bożych oraz kościelnych, Warunki sakramentu pokuty i pojednania, pojęcia dotyczące Kościoła, zbawienia, grzechu, łaski, sumienia i łaski Bożej. Podręczniki do religii są często zaopatrzone w podstawowe modlitwy, uczeń nie musi ich wyszukiwać w innych źródłach i ma ułatwioną drogę do przyswojenia treści modlitw na pamięć. 

Przygotowanie do sakramnetu pokuty i pojedniania 

W przygotowaniu do sakramentu pokuty i pojednania ukazuje się Boga jako Miłosiernego Ojca, który przebacza nam grzechy. Podkreśla się konieczność nawrócenia dziecka, aby ten sakrament był w pełni przeżyty, w czym pomaga znajomość warunków sakramentu spowiedzi. Dziecko wie, że poprzez ten sakrament odzyskuje łaskę uświęcającą i staje się lepsze. Nieodłącznym elementem staje się poruszenie kwestii sumienia, wyjaśnienia, czym ono jest. Formacja moralna kładzie nacisk na odróżnienie dobra od zła na podstawie Dekalogu i Ewangelii. 

Konieczne staje się uświadomienie dzieciom istoty grzechu, jego podziału na grzech lekki i ciężki. Dzieci często posiadają wątpliwości, czy po popełnieniu, w ich odczuciu, poważniejszego grzechu, jakim jest np. kłótnia z rodzicem, mogą przystąpić do Komunii Św. Występuje również potrzeba utrwalenia przyswojonej wiedzy na temat grzechu na każdym etapie edukacyjnym, bo dzieci (czy młodzież) zawsze posiadają wątpliwości dotyczące ciężkości grzechu. Należy zwrócić uwagę, że sakrament pokuty i pojednania obejmuje wszystkie warunki, a nie tylko spowiedź. Poza tym dzieci często zapominają o zadośćuczynieniu bliźniemu, więc w aspekcie formacyjnym należałoby na to zwrócić szczególną uwagę. W dziecku kształtuje się świadomość postępowania w życiu codziennym zgodnie z Przykazaniami Bożymi, kościelnymi oraz hasłami błogosławieństw. Dzięki temu dziecko ma możliwość prawidłowego kształtowania swojego sumienia. 

Przystąpienie do I Spowiedzi św. jest dla dziecka bardzo emocjonalnym przeżyciem, dlatego warto je właściwie przygotować do tego wydarzenia. Należy oswoić dziecko z formułą spowiedzi, wytłumaczyć, że może poprosić kapłana o pomoc podczas spowiedzi, jeżeli czegoś z formuły zapomni. Dzieci czasami pytają się, czy mogą grzechy odczytać z kartki, oczywiście, że tak, ale w dalszej praktyce wspomniane kartki powinno się eliminować. Poza tym należy przypomnieć dzieciom, że najważniejsze jest szczere wyznanie swoich grzechów, czyli stanięcie w prawdzie przed Bogiem. Niektóre dzieci nie wiedzą do końca, jak zachować się przy konfesjonale, obawiają się, że zza krat nie zobaczą kapłana, więc można razem z nimi udać się do parafii i pozwolić dzieciom przyklęknąć przy konfesjonale, jak to się dzieje podczas właściwej spowiedzi. Nie można tym samym zakłócać przebiegu Mszy św. czy nabożeństw w kościele. Warto też towarzyszyć dziecku w dniu Pierwszej Spowiedzi, aby odczuwało wsparcie katechetów i rodziców. Wskazane jest, aby przed spowiedzią odbyło się w parafii nabożeństwo pokutne. Dziecko powinno się też modlić o dobrą spowiedź, a bezpośrednio po niej podziękować Bogu za okazaną miłość i przebaczenie grzechów.

Przygotowanie do sakramentu Eucharystii

Ocenianie wiadomości dziecka nie może przybrać charakteru wyłącznie suchej i formalnej weryfikacji. Należy docenić również aspekt wolitywny i emocjonalny dziecka przed przyjęciem sakramentu Eucharystii. Niejednokrotnie luki pamięciowe, braki w wiedzy czy w znajomości modlitw wynikają z niewłaściwego podejścia samych rodziców, którzy kwestionują tzw. pamięciowe przyswajanie wiedzy. Jednakże, żeby móc poruszać się po falach życia chrześcijańskiego, należy zdobyć podstawy. Nie należy mamić siebie, że dziecko kiedyś te braki samo uzupełni. Z doświadczenia wiadomo, że czas I Komunii Świętej dla wielu osób był czasem prawdziwego zaznajomienia się modlitwami, faktami biblijnymi, najważniejszymi częściami Mszy św. i istotnymi wiadomościami religijnymi. Później nawet powtórzenie tego materiału nie jest tak szerokie lub w ogóle nie następuje. Warto pamiętać, aby z przepytywania dzieci nie uczynić postępowania egzaminacyjnego. Jednakże – jeśli proboszcz parafii zadecyduje o spotkaniu z dzieckiem, aby przyjrzeć się jego świadomości co do istoty sakramentów – niech ma to charakter otwartej rozmowy przeprowadzonej w życzliwej atmosferze i w obecności rodziców. Sprzyja to łatwiejszemu nawiązaniu relacji proboszcza z dzieckiem oraz z rodzicami.

Ponadto w celu pogłębienia poznanych treści i połączenia teorii z praktyką można zorganizować wyjście z dziećmi do kościoła, aby poznały z bliska najważniejsze miejsca w kościele: tabernakulum, ołtarz, ambonę, konfesjonał oraz przedmioty kultu, takie jak: kielich, hostia (a nie opłatek), ampułki, mszał, lekcjonarz. Można też pokazać dzieciom szaty liturgiczne: ornat, stułę, komżę. Takie zapoznanie się z wnętrzem kościoła spowoduje, że rzeczy dalekie i tajemnicze staną się dla dziecka lepiej zrozumiałe, a kościół parafialny miejscem bliższym katechizowanemu.

Katecheza parafialna 

Miejscem przyjęcia I Komunii Świętej jest parafia zamieszkania dziecka, czyli decyduje o tym przynależność terytorialna. Istotne staje się omówienie tej kwestii na spotkaniach dekanalnych. Wyjątkowo dziecko może przyjąć I Komunię Świętą w innej parafii, w tym celu jest wymagana zgoda proboszcza parafii zamieszkania dziecka. 

Tematyka spotkań z dziećmi przed I Komunią Świętą powinna dotyczyć sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii, lecz powinna też uwzględniać inne wydarzenia typowe w przygotowaniu dzieci do I Komunii Świętej. Na pewno powinny odbyć się spotkania z okazji poświęcenia różańców, medalików i modlitewników.
 

Tematyka comiesięcznych spotkań parafialnych:
  • wrzesień – nabożeństwo rozpoczynające przygotowanie;
  • październik – nabożeństwo różańcowe; poświęcenie różańców;
  • listopad – nabożeństwo za zmarłych;
  • grudzień – udział w rekolekcjach adwentowych; poświęcenie medalików;
  • luty – Msza Święta z poświęceniem świec;
  • marzec – udział w rekolekcjach wielkopostnych; poświęcenie książeczek do modlitwy;
  • kwiecień – nabożeństwo przygotowujące do pierwszej spowiedzi świętej; rachunek sumienia.


Dla katechezy parafialnej odpowiednie są metody aktywizujące, a zwłaszcza przeżyciowe, biblijne i liturgiczne ze szczególnym uwzględnieniem celebracji pokutnych według Obrzędów sakramentów pokuty.

Spotkania dla dzieci mają odpowiednio przygotować najmłodszych podopiecznych do należytego przeżycia spowiedzi i I Komunii Świętej, a formacja dla dorosłych pogłębia ich życie moralne i duchowe, aby oni sami mogli pomóc dzieciom w przeżyciu tych istotnych sakramentów. Niezbędny przykład w rozwoju duchowym dają dziecku sami rodzice, ponieważ to oni w największym stopniu wpływają na proces rozwoju dziecka. 

Formacja rodziców

Wskazane jest, aby rodzice dzieci pierwszokomunijnych również zostali objęci opieką duszpasterską, w postaci systematycznych spotkań. Rozwój wiary dzieci pierwszokomunijnych zależeć będzie w dużej mierze od dorosłych, więc katecheza najmłodszych będzie adekwatna do katechezy dorosłych. Nie wystarczy lekcja religii w szkole czy spotkania z dziećmi na terenie parafii. Życie prawdziwie chrześcijańskie nie ogranicza się wyłącznie do wiadomości religijnych, ale wypełnia się całkowicie w świadectwie wiary. Jeśli dziecko tego wymiaru nie odnajdzie w swojej rodzinie, to po pewnym czasie zacznie traktować wiarę jako coś zbędnego. Odpowiedzialność za wychowanie religijne dzieci biorą na siebie nie tylko nauczyciele religii, księża, proboszczowie, ale przede wszystkim rodzice, gdyż są prawdziwymi pierwszymi katechetami swoich dzieci. Dlatego już od wczesnego dzieciństwa powinno się kształtować kontakt dziecka z Bogiem, chociażby poprzez wspólną modlitwę rodziców z dzieckiem czy uczestnictwo w niedzielnej Mszy św. W dziecku rodzi się świadomość, że Bóg jest Osobą wyjątkową i ważną w życiu jego rodziców, bo do Niego ślą błagania, modlą się i przed Nim klęczą, czyli jest Kimś Wyższym duchowo dla rodziców. Dziecko podczas modlitwy może być rozkojarzone czy mechanicznie powtarzać formuły modlitewne, ale jest to typowe dla jego etapu rozwojowego. W dziecku również drzemie dynamika poznawania świata, dlatego będzie wypytywać o sens i znaczenie modlitwy – stąd tak ważna jest formacja rodziców. Ważną rolę w przygotowaniu do Pierwszej Spowiedzi pełni odpowiednie kształtowanie sumienia. Dziecko powinno zyskać swoje podwaliny w domu i w szkole. Jednakże formacja sumienia ma charakter permanentny i należy dążyć, aby sumienie zawsze było pewne i prawdziwe. Niebezpieczeństwo stanowi relatywizm moralny rodziców, ponieważ w sytuacji, kiedy oni nie widzą swoich grzechów, a tym samym potrzeby żalu za nie i wyspowiadania się z win, to tym bardziej trudno spodziewać się od dzieci, aby one traktowały poważnie sakrament pokuty i pojednania. Istotną kwestią jest ta, aby pierwsze przystąpienie dziecka do sakramentu Eucharystii było wyjątkowym wydarzeniem rodzinnym. Dlatego też zaleca się, aby cała rodzina (o ile wszyscy jej członkowie mogą) wyspowiadała się i przyjęła Ciało Pana Jezusa. Jeśli zachodzą jakiekolwiek przeciwności losu, należy się nad nimi głęboko zastanowić. Może udałoby się coś zmienić. Jeśli nie – należy wyjaśnić dziecku przyczyny swego zachowania, a jednocześnie wyrazić gorące pragnienie przyjęcia komunii.

W celu zbliżenia rodziców do parafii można wysunąć następujące propozycje: zaangażowanie w akcje charytatywne, w grupy modlitewne, rekolekcje parafialne, sprzyja to równoczesnemu poznaniu środowiska parafialnego przez dorosłych. Rodzice uczestniczą w konferencjach prowadzonych przez kapłanów i są otaczani posługą sakramentalną. Na spotkaniach w parafii dorośli mogą spotkać się z proboszczem, który jest odpowiedzialny za przygotowanie I Komunii Św., może w tym celu skorzysta z pomocy wikariuszy i katechetów. W Niemczech spotkania formacyjne dla dorosłych prowadzą też świeccy katecheci (z wyłączeniem początkujących) przy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Katecheza"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dostęp do filmów szkoleniowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy