Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody nauczania

24 stycznia 2020

NR 1 (Styczeń 2020)

Multimedialne i interaktywne metody powtarzania i utrwalania materiału

186

Repetitio est mater studiorum (powtarzanie jest matką wiedzy). W każdej pracy istotne jest osiąganie założonych celów. W nauczaniu miarą efektywności jest m.in. zdobycie wiedzy przez ucznia. Przy osiąganiu tego celu niezwykle ważne jest powtarzanie i utrwalanie materiału.

Potwierdzają to nie tylko wielowiekowe doświadczenie zawarte w łacińskiej sentencji przytoczonej na początku artykułu, lecz również dzisiejsza nauka, według której przetwarzanie informacji w pamięci jest systemem składającym się z wielu operacji, takich jak zapamiętywanie i przypominanie1. Jeśli przekazywane przez nauczyciela treści mają być włączone przez ucznia do pamięci długotrwałej, muszą zostać opracowane w pamięci krótkotrwałej, a trafią tam, jeżeli odpowiednio szybko odbiorca skieruje na nie swoją uwagę2. Ważne jest więc, żeby przekazywane treści skupiały uwagę i były odpowiednio często powtarzane.
Dzisiejsi katechizowani żyją w zmediatyzowanym świecie zapraszającym do interakcji. Jest to dla nich naturalne środowisko3. Uczniowie przychodzący na katechezę są cyfrowymi tubylcami4, tzn. osobami, które wyrosły z internetem, komputerami, tabletami, smartfonami. Najnowsze badania potwierdzają, że w mózgu młodego człowieka korzystającego intensywnie z nowych technologii ­zachodzą zmiany na poziomie neuronalnym5. Narzędzia zaproponowane w niniejszym artykule odpowiadają potrzebom współczesnych uczestników katechizacji – są multimedialne i interaktywne. Dla generacji cyfrowych tubylców metody podawcze i proces edukacyjny, w którym wszystkie decyzje podejmuje nauczyciel, są nudne i trudne6. Czy tego chcemy, czy nie, większość osób (jeśli nie wszystkie) obecnych na lekcjach religii dostarcza sobie na co dzień wielu bodźców, ich mózgi przystosowują się do jednoczesnego wykonywania wielu czynności (multitasking). Dlatego należy wprowadzać liczne urozmaicania zajęć, umożliwiać uczniom samodzielne wyszukiwanie i przetwarzanie informacji7, które sprzyjają zapamiętaniu nowych treści.
Dla skuteczności nauczania istotna jest również atmosfera na zajęciach. Ma ona wpływ na osiągnięcia uczniów, na dyscyplinę w klasie, a nawet na relacje między uczniami. Korzystanie z nowych technologii jest mówieniem w języku katechizowanych, wykorzystywanie źródeł im znanych jest poruszaniem się po ich świecie. Wchodzenie w rzeczywistość, w której żyją uczniowie, przyczynia się do budowania z nimi relacji, tworzenia „dobrej atmosfery”, co sprzyja skuteczności pracy dydaktycznej8. Warto jednak pamiętać, że pokolenie przed cyfrowymi tubylcami pozostanie jedynie cyfrowymi imigrantami z rozpoznawalnym „obcym akcentem”9.
Nie należy się obawiać, że forma gier czy zabaw zniszczy proces dydaktyczny. Jeśli będzie w odpowiednich ramach, przyczyni się do skuteczności podejmowanych działań. Sformalizowane nauczanie, ograniczone do nauczyciela-nadawcy i ucznia-odbiorcy komunikatu, obniża motywację do zdobywania wiedzy i powoduje sceptycyzm wobec przekazywanych treści10. Jednocześnie ciekawość i zabawa, nie tylko w edukacji, są efektywną formą zdobywania wiedzy i umiejętności przydatnych w życiu11.
Przedstawione poniżej pomoce zostały tak opisane, aby czytelnik mógł je nie tylko poznać, ale dzięki ­wskazówkom dotyczącym ich użytkowania również po nie sięgnąć i zastosować w swojej praktyce edukacyjnej.

POLECAMY

Kahoot!

Jest to dobre narzędzie dla nauczycieli, którzy lubią wykorzystywać na swoich lekcjach nowe technologie, a także angażować uczniów w zajęcia. 
Początek przygody z Kahoot! to założenie darmowego konta na stronie www.kahoot.com. Możemy do tego użyć naszego adresu e-mail, konta Google lub konta na Facebooku. Po założeniu konta możemy już grać z uczniami, ponieważ mamy dostęp do upublicznionych przez innych użytkowników quizów. Opcja „Discover” w menu aplikacji otwiera przed nami możliwość eksploracji zasobów Kahoot!. Po wpisaniu w wyszukiwarkę na stronie www.kahoot.com słowa „religia” i zawężeniu wyszukiwań do języka polskiego można uzyskać dostęp do ponad dwóch tysięcy quizów. Przy haśle „Triduum Paschalne” wyświetla się ponad 200 propozycji. Oczywiście – zgodnie z zasadą: „nie używaj na lekcji niczego, czego wcześniej sam nie sprawdziłeś” – przed zaproponowaniem quizu uczniom należy zweryfikować, czy nie zawiera błędów i czy jest odpowiedni do poziomu nauczania.

Ryc. 1. Wyszukiwanie quizów na platformie Kahoot! Źródło: https://create.kahoot.it/search?filter=1&query=Triduum%20Paschalne&tags=Triduum%20Paschalne


Innym sposobem wykorzystywania aplikacji Kahoot! jest tworzenie własnych quizów. Platforma jest dla kreatywnych osób przyjazna i bardzo intuicyjna. Pytania w quizach oprócz tekstu mogą być zaopatrzone w grafikę. Obraz nie musi być jedynie ilustracją pytania, ale może być koniecznym źródłem wiedzy do udzielenia odpowiedzi. Podobną rolę mogą odgrywać załączone do pytań filmy. Platforma umożliwia dodawanie ich przez wklejenie skopiowanego wcześniej adresu z serwisu YouTube. Na lekcjach związanych ze świętami Bożego Narodzenia idealnie sprawdza się quiz „Odgadnij tytuł kolędy” (wykorzystany już prawie półtora tysiąca razy). Odpowiedzi udzielane są na podstawie wyświetlanych teledysków z kolędami. Kahoot! daje możliwość wyznaczenia czasu, od którego ma być włączony film. Bywa to przydatne, np. w quizie z kolędami umożliwia utrudnienie odgadywania tytułów – utwory są odtwarzane od kolejnych zwrotek. Dla danego pytania należy dodać od dwóch do czterech odpowiedzi, z których przynajmniej jedna musi być prawidłowa. Wpisane przez nas propozycje rozwiązań muszą zmieścić się w 60 znakach. Układający pytanie określa czas przeznaczony na odpowiedź – od 5 do 120 sekund. W panelu dodawania pytań można również zdecydować, czy będą one punktowane. Jest też miejsce na podanie źródła zastosowanej ilustracji.


Jak wygląda rozgrywka? Prowadzący loguje się na swoje konto i uruchamia quiz. Obraz z komputera musi być widoczny dla graczy. Są dwie opcje rozgrywki: „Classic” – każdy uczeń gra indywidualnie lub „Team mode” – rozgrywka odbywa się w zespołach (jedno urządzenie na grupę, np. smartfon). Uczestnicy na swoich urządzeniach mobilnych uruchamiają aplikację Kahoot! albo dowolną przeglądarkę internetową. W tym drugim wypadku wpisują  www.kahoot.it. Następnie należy wpisać kod PIN, który generowany jest wraz z uruchomieniem quizu i jest widoczny dla graczy. Kolejny krok to wpisywanie nicków – już ten etap wywołuje często wiele radości. W wypadku nieodpowiednich wpisów prowadzący grę może usunąć nazwę. Sama rozgrywka polega na zaznaczeniu prawidłowej odpowiedzi spośród wyświetlonych na ekranie. Wskazanie następuje przez naciśnięcie na urządzeniu mobilnym pola, które odpowiada kolorem oraz umieszczonym na nim kształtem w opcjach odpowiedzi. W rozgrywce grupowej przed udzieleniem odpowiedzi przewidziany jest czas na naradę w zespole.


Rozgrywka generuje wiele emocji. Wynikają one i z rywalizacji, i z faktu, że punkty liczone są nie tylko za poprawność odpowiedzi, lecz również za czas, w którym została ona udzielona. Po każdym pytaniu prezentowane są wyniki i aktualna klasyfikacja uczestników gry.
Platforma Kahoot! jest nie do przecenienia przy powtarzaniu i utrwalaniu wiadomości. Za jej pomocą można utworzyć quizy z treściami, które wymagają utrwalenia. Nie zawsze łączy się to z mozolnym tworzeniem wielu pytań. Mając założone konto, możemy eksplorować quizy w poszukiwaniu takich, które będą pasować do poruszanych na katechezie treści.
Formą powtórzenia treści nauczania może być również tworzenie quizów przez uczniów. Zgodnie z wiedzą, którą przekazuje nam dzisiejsza nauka, najlepsze efekty w uczeniu osiąga się wtedy, gdy uczący się sami tworzą zadania. Powoduje to skuteczne zapisanie informacji w strukturach pamięci12. Powstawanie quizów może odbywać się w czasie zajęć: jeden uczeń wprowadza pytania układane przez pozostałych, korzystających z dostępnych źródeł. Jest to o tyle łatwiejsze, że Kahoot! oferuje aplikację na urządzenia mobilne (z systemem Android i iOS), w której można tworzyć quizy. Jeśli klasę podzielimy na grupy, w których będzie po jednym urządzeniu, na którym będzie można tworzyć pytania, to w krótkim czasie uzyskamy pomoce dydaktyczne obejmujące szeroki zakres treści. Nawet jeśli w quizach pojawią się błędy merytoryczne, to gdy zostaną one wyłapane podczas gry na zajęciach, wywoła to emocje, które przyczynią się do zapamiętania omawianych zagadnień13. Stworzone przez dzieci i młodzież pytania mogą dotrzeć do nauczyciela dzięki opcji „Share” dostępnej przy każdym quizie, można je też uruchamiać z kont, na których zostały wykonane. Jeszcze jeden sposób powtarzania i utrwalania treści nauczania daje tryb „Challenge”. Kahoot! nazywa ten tryb pracą domową (homework), ale przy dzisiejszej mobilności określenie to jest zbyt wąskie i chyba powinno zostać zastąpione określeniem „praca poza lekcją”. Po wybraniu tej opcji przy gotowym quizie na koncie pojawia się kod PIN, który nauczyciel przekazuje uczniom, aby mogli odpowiadać na pytania w dowolnym czasie do wyznaczonego przez nas terminu. Wymaga to od rozwiązujących posiadania zainstalowanej aplikacji Kahoot! na urządzeniu mobilnym i dostępu do internetu.

Ryc. 4. Tworzenie zadania domowego na platformie Kahoot!. Źródło: https://create.kahoot.it/kahoots/my-kahoots

Milionerek 3.0

To sympatyczne, gdy uczeń, mając opcję „zadzwoń do przyjaciela”, zwraca się do nauczyciela. Nawet jeśli chodzi tylko o pewne źródło informacji, to wciąż daje satysfakcję, że uczący nadal jest autorytetem dla młodego człowieka. Takie emocje tylko przy uczeniu się z grą Milionerek.
Program Milionerek 3.0 ma już kilkanaście lat i nie jest aktualizowany. Pracuje w niższych rozdzielczościach, nieużywanych dzisiaj nawet na nie najnowszym sprzęcie komputerowym. Ma już trochę archaiczną grafikę i animacje. Zestawiając go z Kahoot! – opartym na nowych technologiach – trzeba przyznać, że wydaje się na straconej pozycji. W Kahoot! mogą grać wszyscy jednocześnie, w programie Milionerek gra jedna osoba, reszta obserwuje. Atutem programu Milionerek jest jednak popularność teleturnieju Milionerzy, na którym jest wzorowany, oraz emocje związane z tym, że jeden błąd kończy rozgrywkę. Dla nauczyciela wielką zaletą jest możliwość wprowadzenia własnych pytań.

Ryc. 5. Rozgrywka w programie Milionerek 3.0


Milionerek jest aplikacją instalowaną na komputerze. Plik instalacyjny można znaleźć i bezpłatnie pobrać w kilku miejscach w internecie14. Po uruchomieniu programu rozgrywka rozpoczyna się wyborem opcji „Rozpocznij grę”. Tak jak w teleturnieju – jest opcja eliminacji, ale przy wyznaczonym jednym zawodniku do gry nie ma to większego sensu i można pominąć ten etap. Dalej rozgrywka toczy się jak w telewizyjnym show. Wyświetlane są kolejne pytania, a grający wskazuje jedną z czterech odpowiedzi. Dostępne są „koła ratunkowe”, które mogą pomóc w wypadku pojawienia się wątpliwości. W panelu gry, klikając na odpowiednie symbole, można wybrać jedną z trzech pomocy. Jednak ciekawszym wariantem jest włączenie uczniów w klasie do „głosowania publiczności”, a także zachęcenie grającego do zapytania o prawidłową odpowiedź kogoś z sali w ramach „telefonu do przyjaciela”.

Ryc. 6. Folder programu Milionerek 3.0 zawiera m.in. moduł „Edytor” oraz folder „Pytania”


Milionerek jest przydatny do powtarzania i utrwalania wiadomości na katechezie ze względu na możliwość dodawania pytań. Własne ­treści można dodać dzięki modułowi „Edytor”. Znajduje się on w folderze, w którym zainstalowaliśmy grę. Można go odnaleźć, klikając na skrót programu Milionerek i wybierając opcję „Otwórz lokalizację pliku”.

Ryc. 7. Edytor pytań programu Milionerek 3.0


Aby wprowadzić własne pytania, należy po kliknięciu przycisku „Eksport” wskazać dowolny plik z pytaniami (pliki te znajdują się w folderze „Pytania” w katalogu programu – por. ryc. 6) i zastąpić znajdujące się tam treści. Dodawanie pytań jest dość mozolnym zajęciem, ponieważ oprócz wpisania pytania i czterech odpowiedzi (składających się maksymalnie z 27 znaków) musimy wpisać „Odpowiedź przyjaciela”, a także to, jak rozłożą się głosy publiczności przy ewentualnym głosowaniu, zaznaczyć trzeba również poziom, na którym zostanie zadane pytanie (jeśli zaznaczymy jednakową stawkę dla wszystkich pytań, program na różne poziomy będzie losował pytania spośród całej dostępnej puli). Tak przygotowany i zapisany plik należy przenieść do folderu „Pytania”, żeby zostały wyświetlone podczas rozgrywki. Można utworzyć pliki z różnych zakresów wiedzy i tylko odpowiednie umieszczać w folderze z pytaniami15. Jeśli sprawdzenie wiadomości jest w formie testu, można kopiować treści między edytorem tekstu a edytorem programu Milionerek.

Akinator

Czy Judasz nagrywa na YouTubie i czy nosi damskie ubrania? Czy Prymas Polski zjada dzieci i ma specjalne moce? Czy kościelny z twojej parafii ma ciało z metalu i występuje w produkcjach Bollywood?

Ryc. 8. Gra Akinator. Źródło: https://pl.akinator.com/game

Powyższe pytania pochodzą z rozgrywki na stronie pl.akinator.com. Jest to strona z grą (dostępna jest również aplikacja na systemy Android i iOS) opartą na sztucznej inteligencji, w której dżin Akinator próbuje odgadnąć, o jakiej postaci pomyśli gracz. Rozgrywka oparta jest na pytaniach, które bajkowa postać zadaje uczestnikom. Gracz odpowiada na pytania generowane przez program, zaznaczając odpowiednią opcję spośród: „...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Katecheza"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dostęp do filmów szkoleniowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy