Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rozwój osobisty katechety

23 września 2022

NR 17 (Wrzesień 2022)

Harmonia w klasie - Jak integrować uczniów?

0 9

Celem współczesnej edukacji powinno być przygotowanie człowieka do życia, działania i współdziałania w społeczeństwie i gospodarce. Kluczowe w tym procesie są dobre, konstruktywne – oparte na zrozumieniu i zaufaniu – relacje między uczniem i nauczycielem sprzyjające uczeniu się.

Podstawą dobrej relacji jest skuteczna komunikacja. Komunikacja jest procesem, który zachodzi nieustannie, ponieważ przez cały czas swoją postawą ciała, mimiką, gestykulacją i słowami przekazujemy określone informacje w formie sygnałów werbalnych i niewerbalnych. Porozumiewamy się, aby zdobywać informacje, uczyć się, podtrzymywać więzi międzyludzkie oraz wpływać na innych i budować swój wizerunek w środowisku społecznym.

POLECAMY

Sztuka porozumiewania się z uczniami tworzącymi zespół klasowy jest podstawową umiejętnością nauczyciela posiadającego kompetencje psychologiczne, będące warunkiem pozytywnych relacji, pozytywnego nastawienia i umożliwiające unikanie zakłóceń w komunikowaniu się oraz tworzenie bezpiecznej atmosfery, pełnej szacunku i wzajemnego zaufania. Obszar umiejętności psychologicznych nauczyciela zawiera również właściwości osobowościowe, dydaktyczne, wychowawcze i jego styl komunikacyjny na zajęciach edukacyjnych. Jednak szczególnie ważne jest to, aby nauczyciel był osobą kreującą pozytywny emocjonalny klimat w klasie szkolnej. Skuteczna komunikacja jest uzależniona nie tylko od właściwości i umiejętności nauczyciela, ale również od właściwości uczniów jako członków zespołu klasowego. Właściwości uczniów obejmują ich zachowania na poszczególnych zajęciach edukacyjnych i dlatego tak ważnym czynnikiem jest kreowanie przez nauczyciela klimatu uczenia się we współpracy z poszczególnymi uczniami tworzącymi zespół, w którym przejawialiby niski poziom zachowań destrukcyjnych i jednocześnie z zaangażowaniem uczestniczyli w zajęciach. Tylko umiejętne wytworzenie bezpiecznej współpracy nauczyciela z uczniami poprzez skuteczną komunikację będzie sprzyjało osiąganiu pozytywnych wyników poznawczych, emocjonalnych i społecznych.

W szkole za najważniejszy uznaje się proces nauczania; atmosfera i relacje w klasach nie podlegają testowaniu. A jednak atmosfera i wzajemne relacje w zespole uczniowskim mają ogromne znaczenie dla efektywnego przebiegu procesu uczenia się i nauczania. W każdej szkole szczególny wpływ na ucznia mają nauczyciele i grupa rówieśnicza. To oni są znaczącymi czynnikami rozwoju dziecka, oni również mogą stać się dla niego cennym źródłem wsparcia.

Skuteczna komunikacja to słuchanie bez oceniania, opisywanie tego, co mogliśmy zaobserwować, mówienie w swoim imieniu. Gdy twoi uczniowie i uczennice nauczą się ze sobą sprawnie komunikować, łatwiej im będzie mówić otwarcie, rozwiązywać konflikty czy problemy, ale także formułować swoje myśli czy mówić o uczuciach. W klasach, w których każdy jest usłyszany i zauważony, mniej jest frustracji, złości, chęci zwrócenia na siebie uwagi, a w konsekwencji – dokuczania i przemocy.
 

Dobrej komunikacji w klasie sprzyja:

  • mówienie we własnym imieniu („moim zdaniem”, „według mnie”, „uważam, że…”, „myślę, że…” itp.);
  • opisywanie sytuacji – uczymy uczniów i uczennice odróżniać opis od interpretacji tego, jak wydaje się im, że było. Opis nawiązuje do faktów – tego, co się wydarzyło: gdzie, kiedy, z kim, w jaki sposób, kto brał w tym udział. Opinie są natomiast interpretacją faktów;
  • otwartość na rozwiązanie problemu – poszukujemy najkorzystniejszego rozwiązania dla wszystkich stron, bez określania z góry, jakie rozwiązanie jest najlepsze. Słuchamy propozycji uczniów i uczennic, staramy się zrozumieć potrzeby różnych stron;
  • empatia – zachęcamy uczniów i uczennice do tego, aby starali się zrozumieć punkt widzenia innych osób, nie lekceważyli uczuć innych. Warto ćwiczyć z dziećmi komunikat „ja”, praktykować udzielanie/przyjmowanie informacji zwrotnej, a także zwracać ich uwagę na dobór słów. Spróbuj, wraz z uczniami i uczennicami, wypracować wspólnie komunikacyjne standardy w waszej klasie.


    Integracja klasy to długi, czasami trudny proces łączenia, scalania grupy uczniów. Aby do tego doszło – nauczyciel i jego uczniowie powinni starać się eliminować to, co przeszkadza w porozumiewaniu się, co powoduje brak zaufania, niemożność akceptowania wspólnych zasad. Wychowawca – jako ktoś szczególny – może w tym czasie udzielać pomocy, wspierać swoich uczniów i współuczestniczyć w tworzeniu atmosfery bezpieczeństwa i akceptacji. We współczesnym procesie edukacyjno-wychowawczym przed każdym nauczycielem – wychowawcą postawiony jest wymóg kształtowania prawidłowych relacji między uczniami, ułatwiania im wzajemnego poznania się, zrozumienia indywidualnych różnic poprzez uświadamianie uczniom, że każdy człowiek jest inny i każdy ma prawo być inny. Należy pokazywać, że nikt nie jest wolny od trudności, ograniczeń i niepowodzeń, ale jednocześnie ma mocne strony. Uczymy także zauważać i doceniać najmniejszy choćby postęp czy sukces. Służą temu wszelkie działania podjęte na rzecz integracji klasy.

    Dzięki uczestnictwu w zintegrowanej grupie uczeń:

    • poznaje kolegów, koleżanki, nauczycieli;
    • uczy się tolerancji i empatii;
    • nabywa przydatnych umiejęt­ności interpersonalnych (np. do­­b­­rego komunikowania się, asertywności, umiejętnego rozwiązywania konfliktów);
    • nabywa większą łatwość w zdobywaniu wiedzy;
    • buduje wiarę w siebie i zespół;
    • zdobywa wiedzę o tym, że razem łatwiej jest pokonywać trudności m.in. przy podejmowaniu nowych zadań;
    • ma poczucie odpowiedzialności za innych i efekty podejmowanych wspólnie działań;
    • ma możliwość uzyskania wsparcia klasy w trudnych sytuacjach;
    • zaspokaja swoje potrzeby, takie jak uznanie i aprobata;
    • kształtuje umiejętność rozwiązywania konfliktów;
    • zdobywa poczucie akceptacji i bezpieczeństwa;
    • ma możliwość zespołowego podejmowania decyzji;
    • ma możliwość podzielenia się swoimi sukcesami z innymi;
    • uczy się tolerancji i empatii.

    Zanim zaczniemy integrować klasę, wykorzystując różnorodne gry i zabawy, dobrze jest zawrzeć umowę dotyczącą obowiązujących reguł życia w klasie, czyli tzw. kontrakt, pod którym wszyscy się podpisują. 

    Warto w nim zawrzeć takie zapisy, jak:

    • Jesteśmy wobec siebie uprzejmi i życzliwi (witamy się i żegnamy; mówimy „dziękuję” i „przepraszam”).
    • Nie mówimy do siebie po nazwisku.
    • Pomagamy sobie nawzajem.
    • Jesteśmy dla siebie otwarci i szczerzy.
    • Rozumiemy, że każdy może się pomylić, popełnić błąd.
    • Unikamy zachowań niebezpiecznych dla siebie i innych.
    • Nie stosujemy przemocy. 
    • Informujemy dorosłych o przypadkach agresji.
    • Nie obgadujemy.
    • Staramy się pomóc osobie skrzywdzonej. 
    • Nie bierzemy cudzych rzeczy bez pozwolenia. 
    • Słuchamy się nawzajem – okazujemy zainteresowanie.
    • Zachowujemy się na lekcjach spokojnie, unikamy rozmów, kiedy pracujemy indywidualnie lub nauczyciel/ka coś wyjaśnia.
    • Dbamy o dobre imię klasy.

    Pracując z klasą, dobrze jest na­­uczyć się rozpoznawać role grupowe, jakie pełnią poszczególni uczniowie. Ma to znaczenie nie tylko przy przydzielaniu odpowiednich zadań poszczególnym uczniom, ale także pozwala pomóc uczniom, którzy pełnią niesatysfakcjonujące dla nich role grupowe, np. kozła ofiarnego. Każda z ról ma bowiem swoje zalety, ale także niesie pewne obciążenie. Różni autorzy nazywają je nieco inaczej, ale można wśród nich wyodrębnić pewne powtarzalne wzorce.

    • Szef lub lider – jest to osoba zachęcająca innych i motywująca ich do pracy. Często czuwa nad przebiegiem prac. W nowej sytuacji stara się przejąć przywództwo. Porządkuje relacje w grupie, nadaje im ramy, wyznacza cele. Daje dużo korzyści grupie, więc pozostali mogą ją wspierać. Jest to też osoba, która źle się czuje w niejasnych relacjach z innymi, często rywalizuje z liderem formalnym. Jeśli koliduje to z jego niezaspokojoną potrzebą władzy, może wprowadzać chaos w grupie.
    • Ekspert – jest to osoba, która ma dużą wiedzę, często sprawia wrażenie, jakby wiedziała wszystko. Chętnie udziela innym informacji, jest dobrze zorientowana w najważniejszych faktach, datach i wydarzeniach, także związanych z życiem klasy i szkoły. Ważna jest dla niej potrzeba wiedzy.
    • Mediator lub lider sympatii – daje innym członkom grupy oparcie, zrozumienie, opiekę. Empatycznie reaguje na innych, potrafi wyczuwać ich nastroje i adekwatnie do nich reagować. W sytuacjach konfliktowych pomaga znaleźć porozumienie, dba o zachowanie dobrych relacji w grupie. Często ma jednak trudność z określaniem granic i stawianiem wymagań innym. Nie potrafi w sposób konstruktywny wyrażać własnej złości, często bojąc się reakcji innych, a szczególnie odrzucenia w przypadku ujawnienia własnego niezadowolenia.
    • Generator pomysłów – jest osobą bardzo kreatywną, pomysłową, której z łatwością przychodzi wymyślanie różnych rozwiązań. Często napędza kreatywność zespołu dzięki zachęcaniu innych do podawania własnych rozwiązań. Zdarza się jednak, że niechętnie podejmuje działanie.
    • Gwiazda – jest osobą atrakcyjną towarzysko, bezkonfliktową, serdeczną. Potrafi skutecznie zabiegać o uwagę grupy. Wiele osób chce znaleźć się w gronie jej znajomych. Czasem może doprowadzić do powstania destrukcyjnych dla grupy sojuszy i tajemnic.
    • Buntownik lub outsider – pozostaje na uboczu, często w pozycji obserwatora. Budzi w grupie sprzeczne emocje (chęć opieki lub złość, zaciekawienie lub lęk). Początkowo inni poświęcają mu czas i pracują na rzecz jego trudności, jeśli to nie przynosi efektu, jest izolowany, odrzucany przez grupę. Nie chce lub nie potrafi podporządkować się decyzjom innych, buntuje się zwłaszcza przeciwko decyzjom szefa i większości. Boi się wchodzenia w bliskie relacje, dlatego ma tendencję do izolowania się.
    • Krytykant – jest negatywnie nastawiony do wszystkiego. Krytykuje, narzeka, we wszystkim szuka słabych punktów, sprawia wrażenie stale niezadowolonego. Może być dla grupy pomocny, jeśli uda się na bazie jego uwag poprawić i udoskonalić zaplanowane działania. Postawa krytyka może spowodować jednak, że zostanie odsunięty od grupy.
    • Podwykonawca lub dobry uczeń – jest osobą niewyróżniającą się na tle klasy, często cichą i spokojną. Sam nie wymyśla zadań, nie podejmuje roli kierowniczej, ale powierzone zadania wykonuje sumiennie i starannie. Podporządkowuje się oczekiwaniom i zaleceniom innych. Zależy mu na akceptacji. Za wszelką cenę chce uniknąć odrzucenia. Często prezentuje uległość wobec autorytetu. Trudno mu przyjmować na siebie złość innych i wyznaczać im granice. Jeśli ktoś jest w tej roli zbyt długo, działa na niego destrukcyjnie poprzez wzrost zahamowania i nadmierną kontrolę siebie.
    • Błazen – jest osobą sprawiającą wrażenie wesołej, niemającej problemów. Jego zachowanie sprzyja rozładowaniu napięć w grupie poprzez humor i śmiech oraz obracanie w żart poważnych problemów. Źle toleruje napięcie, trudne wydarzenia i tematy. Żartami może blokować pracę na głębszym poziomie, odwracać uwagę od ważnych kwestii. Pozostawanie w tej roli przez dłuższy czas może spowodować, że przez grupę nie będzie traktowany poważnie, a w różnych sytuacjach będzie wymagać się od niego dobrego humoru, nawet jeśli sam czuje się zupełnie inaczej.
    • Kozioł ofiarny – często jest osobą nie do końca rozumiejącą, czego inni od niej oczekują. Kanalizuje napięcia z grupy – inni rozładowują na nim emocje, z któ...

    Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

    Co zyskasz, kupując prenumeratę?
    • 6 wydań magazynu "Katecheza"
    • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
    • Dostęp do filmów szkoleniowych
    • ...i wiele więcej!
    Sprawdź

    Przypisy