Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia z pomysłem

31 maja 2021

NR 9 (Maj 2021)

Przeszkody do zawarcia małżeństwa kościelnego

17
Cel główny Uczniowie poznają przeszkody uniemożliwiające zawarcie małżeństwa kościelnego i cywilnego
Cele 
szczegółowe
Uczeń:
  • potrafi wymienić przeszkody małżeństwa prawa kanonicznego,
  • potrafi zinterpretować fragment Ewangelii Mateusza traktujący wstępnie o przeszkodach małżeńskich (Mt 19, 10–12), 
  • potrafi określić, które przeszkody prawa kościelnego wymienione są w też prawie cywilnym,
  • rozumie, dlaczego niektóre osoby nie mogą zawierać małżeństwa kościelnego, 
  • rozumie, co to jest klauzula wyrokowa i wie, kiedy jest ona nadawana,
  • poznaje formę tzw. procesu skróconego zaproponowanego przez papieża Franciszka
Metody pracy
  • lekcja odwrócona, 
  • miniwykład – pogadanka, 
  • rozmowa kierowana, 
  • analiza case study – analiza przypadku, 
  • burza mózgów
Forma pracy
  • grupowa (praca w parach) oraz indywidualna
Środki dydaktyczne


Założenia wstępne
Konspekt jest przygotowany na minimum 3 lub 4 jednostki lekcyjne. Przed jego realizacją można przemyśleć „po swojemu” sposób rozłożenia materiału teoretycznego i praktycznego na poszczególne jednostki lekcyjne. Zaprezentowane metody oraz charakter konspektu są realizacją innowacji pedagogicznej zatwierdzonej na rok szkolny 2020–2021 w Zespole Szkół nr 1 im. Gustawa Morcinka w Tychach. 

PRZEBIEG LEKCJI

Część wstępna (lub pierwsza jednostka lekcyjna) 

Zaproponowany temat lekcji jest konsekwencją treści wcześniejszej katechezy: Małżeństwo cywilne czy kościelne? Co je różni?, której konspekt został już opublikowany w poprzednim numerze. Na początku lekcji po powitaniu uczniów i modlitwie należy powrócić do przypomnienia przymiotów małżeństwa sakramentalnego. Pomocą niech będzie tekst Ewangelii Mateusza, który był podstawowym tekstem minionej katechezy: 

Katecheta rozdaje uczniom karty z fragmentem (Mt 19, 3–12) i prosi o jego przeczytanie:

Wtedy przystąpili do Niego faryzeusze, chcąc Go wystawić na próbę, i zadali Mu pytanie: «Czy wolno oddalić swoją żonę z jakiegokolwiek powodu?» On odpowiedział: «Czy nie czytaliście, że Stwórca od początku stworzył ich jako mężczyznę i kobietę? I rzekł: Dlatego opuści człowiek ojca i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. A tak już nie są dwoje, lecz jedno ciało. Co więc Bóg złączył, niech człowiek nie rozdziela». Odparli Mu: «Czemu więc Mojżesz polecił dać jej list rozwodowy i odprawić ją?» Odpowiedział im: «Przez wzgląd na zatwardziałość serc waszych pozwolił wam Mojżesz oddalać wasze żony; lecz od początku tak nie było. A powiadam wam: Kto oddala swoją żonę – chyba w wypadku nierządu – a bierze inną, popełnia cudzołóstwo. I kto oddaloną bierze za żonę, popełnia cudzołóstwo». Rzekli Mu uczniowie: «Jeśli tak ma się sprawa człowieka z żoną, to nie warto się żenić». Lecz On im odpowiedział: «Nie wszyscy to pojmują, lecz tylko ci, którym to jest dane. Bo są niezdatni do małżeństwa, którzy z łona matki takimi się urodzili; i są niezdatni do małżeństwa, których ludzie takimi uczynili; a są i tacy bezżenni, którzy dla królestwa niebieskiego sami zostali bezżenni. Kto może pojąć, niech pojmuje.

Podczas poprzedniej katechezy omówiliśmy przymioty małżeństwa, które Jezus zawarł w Ewangelii Mateusza. Wolą Bożą jest to, aby małżeństwo było związkiem jednego mężczyzny i jednej kobiety (jedyność i wyłączność), aby był to związek nierozerwalny i wierny, którego podstawą jest sam Bóg, który go uświęca i podnosi do rangi sakramentu. Jednak w przeczytanym fragmencie pojawia się informacja o pewnych grupach ludzi, którzy nie zawierają małżeństwa. 

Katecheta wskazuje uczniom na reakcję samych apostołów, którzy przestraszyli się wymogów Jezusa, oraz metodą burzy mózgów próbuje zanalizować grupy ludzi, którzy nie mogą zawrzeć małżeństwa. Warto sporządzić na tablicy wstępną notatkę:
 

POLECAMY

Grupy ludzi, którzy nie mogą zawrzeć małżeństwa:
  • grupa pierwsza: Bo są niezdatni do małżeństwa, którzy z łona matki takimi się urodzili;
  • grupa druga: I są niezdatni do małżeństwa, których ludzie takimi uczynili;
  • grupa trzecia: A są i tacy bezżenni, którzy dla królestwa niebieskiego sami zostali bezżenni.


Najłatwiejszą grupą jest grupa III. Katecheta prosi, by uczniowie określili, jakie osoby można włączyć do tej grupy. Podczas rozmowy kierujemy na kwestię celibatu kapłańskiego oraz ślub czystości składany w instytutach życia konsekrowanego, podkreślając, że celibat ma zatem podstawy biblijne. 

Metodą burzy mózgów katecheta prosi uczniów, aby podali przykłady osób, które można zaklasyfikować do grupy pierwszej lub drugiej. Uczniowie na ogół będą podawać, że chodzi o osoby chore (fizycznie lub psychicznie), może się pojawić kwestia impotencji lub skłonności homoseksualnych (intuicyjnie uczestnicy lekcji będą łączyć te osoby z grupą I), osoby po rozwodach lub wychowane w kulturze odrzucającej małżeństwo jako takie (grupa II). W podsumowaniu tej części katecheta kładzie nacisk na to, że Jezus nie ocenia tych osób, jedynie mówi, iż małżeństwo nie jest ich drogą. Sam Jezus mówi zatem o pewnych przeszkodach, czyli uwarunkowaniach, które wykluczają małżeństwo. Na kolejnych lekcjach będziemy starali się omówić przeszkody, które występują w prawie cywilnym i prawie kościelnym. 

Można w tej części skorzystać z pierwszego filmu edukacyjnego. Wyszukiwarka YouTube: Przesz­­kody do zawarcia małżeństwa, Stowarzyszenie OVUM, link do filmu: https://www.youtube.com/watch?v=YsRVVP-TZrc&t=1s

Przed jego emisją prosimy uczniów, aby starali się wydobyć definicję przeszkody małżeńskiej oraz podać ich przykłady. 

Po emisji filmu dla zachowania przejrzystości wprowadzanych treści należy dokonać podsumowania oraz zapisu notatki, ponieważ uczniowie zostają zapoznani z definicją przeszkody oraz z przeszkodami wymienionymi w prawie cywilnym:
 

PRZESZKODA: okoliczność, która uniemożliwia zawarcie małżeństwa, a w sytuacji jego zawarcia jest podstawą do stwierdzenia jego nieważności. 

PRZESZKODY PRAWA CYWILNEGO: 
  • przeszkoda wieku,
  • przeszkoda ubezwłasnowolnienia całkowitego,
  • przeszkoda zawartego związku małżeńskiego (bigamia),
  • przeszkoda choroby psychicznej,
  • przeszkoda pokrewieństwa i powinowactwa, 
  • przeszkoda adopcji prawnej (przysposobienia prawnego).


Część zasadnicza (lub druga jednostka lekcyjna) 

Po projekcji filmu i po omówieniu przeszkód prawa cywilnego przychodzi moment na wprowadzenie analizy pierwszego przypadku: przyzwoitość publiczna. Mimo że nie jest to pierwsza przeszkoda wymieniona w KPK, na jej przykładzie łatwo jest wprowadzić metodę analizy przypadku, tzw. case study. 

Metoda ta opiera się na analizie przypadku, który wydarzył się w praktyce terapeutycznej lub w poradnictwie kancelaryjnym. Historia danego człowieka (lub ludzi) zostaje opisana w sposób zwięzły, bez wchodzenia w ocenę moralną oraz bez ujawniania danych, które mogłyby umożliwić identyfikację osób. Imiona oraz wiek są przypadkowe. Historie opisane w przypadkach (jest ich w sumie 3) można uczniom wysłać wcześniej do zapoznania się co wiązać się będzie z zastosowaniem elementów metody lekcji odwróconej. 

Katecheta wyświetla w prezentacji lub rozdaje uczniom przygotowany opis sytuacji, prosząc, aby zapoznali się z jego treścią.
 

Pan Andrzej (wdowiec, lat 60) ma dwóch synów: Bartosza (30 lat) i Dawida (28 lat). Mieszkają razem w jednym domu rodzinnym. Dawid poznaje dziewczynę, Annę (26 lat). Chodzą ze sobą dwa lata. Dawid i Anna decydują się wyremontować część domu rodzinnego Dawida, w której będą wspólnie mieszkać po ślubie. Remont zajmuje sześć miesięcy. Po jego zakończeniu Dawid i Anna zamieszkali w wyremontowanej części. Dość często widują się w czwórkę: Andrzej, Dawid i Anna oraz Bartosz. Praktycznie każdej niedzieli jedzą ze sobą wspólnie śniadanie i obiad. Bartosz zaczyna coś czuć do swojej przyszłej szwagierki Anny. Anna nie pozostaje dłużna. Uczucie zostaje odwzajemnione. Gdy tylko Dawid wyjeżdża za granicę na kontrakt, jego miejsce zajmuje Bartosz. Z tego romansu poczyna się dziecko. Gdy Dawid wraca z delegacji, zastaje swoją narzeczoną w piątym miesiącu ciąży. Annie i Bartoszowi rodzi się córeczka. Dawid postanawia zerwać zaręczyny i wyjeżdża na stałe z Polski. Anna i Bartosz postanawiają wziąć ślub. Chcą ślubu kościelnego. Podczas spisania protokołu przedślubnego słyszą pytanie: „Czy nie zachodzi przeszkoda przyzwoitości publicznej?”.


Po lekturze przypadku należy z uczniami rozpocząć dyskusję. W rozmowie kierowanej katecheta zwraca uwagę na następujące fakty: 

  1. Dawid i Bartosz są rodzeństwem. Anna, jako dziewczyna Dawida, jego potencjalna małżonka, wchodzi w nową rodzinę. Dawid i Anna są już narzeczeństwem. Przed ślubem mieszkają pod jednym dachem (sytuacja mimo wszystko wchodzi w zakres konkubinatu, żyją wszyscy pod jednym dachem na wzór rodziny).
     
  2. Gdyby doszło do ślubu Dawida i Anny, wówczas Bartosz i jego ojciec staliby się powinowatymi Anny. Istniałaby wówczas przeszkoda powinowactwa. 
     
  3. Dochodzi do romansu między Bartoszem a Anną, w wyniku którego zostaje poczęte dziecko. Relacja Anny i Dawida zostaje przerwana, jednak i tak staje się ona przeszkodą w prawie kanonicznym: jest to przeszkoda przyzwoitości publicznej. Polega ona na trwaniu w związku, w tym wypadku na publicznym konkubinacie, z jednym z braci i próbą małżeństwa z drugim bratem.

CZAS NA MINIWYKŁAD Z WYKORZYSTANIEM TREŚCI KANONÓW KODEKSU PRAWA KANONICZNEGO

Należy zaznaczyć, że przeszkoda przyzwoitości publicznej wynika z Kodeksu Prawa Kanonicznego. Tym samym katecheta zyskuje możliwość, aby na podstawie kanonów KPK omówić w formie miniwykładu poszczególne przeszkody. W wykładzie należy uwzględnić, które przeszkody pojawiają się w obydwu porządkach prawnych, a które tylko w KPK. Ta część lekcji jest powtórzeniem także tych przeszkód, które już zostały wprowadzone wcześniej. 

PO WYKŁADZIE CZAS NA PRAKTYCZNE ĆWICZENIA, KTÓRE MOGĄ JUŻ STANOWIĆ KOLEJNĄ JEDNOSTKĘ LEKCYJNĄ. 

Po teoretycznym wprowadzeniu przeszkód katecheta rozdaje uczniom drugi przypadek do analizy: umyślne wprowadzenie w błąd. 
 

Anna (lat 28) i Bartosz (lat 28) znają się od szkoły podstawowej. Zawsze byli kojarzeni jako para, toteż nikogo nie zdziwiło, że krótko po maturze (chodzili do tego samego liceum, do tej samej klasy, na ten sam profil) zaręczyli się. Z terminem ślubu postanowili wstrzymać się do czasu ukończenia studiów: oboje poszli na filologię języka angielskiego. Podczas studiów ze względu na programy językowe, praktyki i staże zagraniczne Anna i Bartosz dość często wyjeżdżali za granicę: Stany Zjednoczone, Irlandia, Wielka Brytania. Po obronie pracy magisterskiej Anna i Bartosz zaczęli ustalać termin ślubu. W dniu ślubu mieli po 27 lat. Kilka miesięcy po ślubie podjęli decyzję o założeniu swojej firmy: studia językowego (prowadzenie kursów oraz usługi tłumaczenia przysięgłego). W tym celu założyli wspólne konto firmowe. Bank zaproponował, aby dla przejrzystości i łatwości obsługi wszystkie konta (osobiste Anny i Bartosza) oraz firmowe zostały z sobą powiązane, tak aby i Anna, i Bartosz mogli śledzić wpływy i wypływy z kont. Podpisali wzajemne upoważnienia. Ściągnęli sobie aplikację bankową. W drugim miesiącu takiego funkcjonowania Anna i Bartosz otrzymują SMS-owe powiadomienie z banku o zakończeniu terminu zlecenia stałego: comiesięcznego przelewu na kwotę 450 euro na konto zarejestrowane w Wielkiej Brytanii. Po rozmowie Anny i Bartosza okazało się, że podczas jednego z wyjazdów na program Erasmus Bartosz poznał w Wielkiej Brytanii dziewczynę, u rodziców której mieszkał podczas trwania programu. Mieli romans, którego owocem jest czteroletnia córeczka, na którą Bartosz łożył alimenty. Oczywiście Anna nic nie wiedziała o romansie i o córeczce. Dziś są już po rozwodzie cywilnym. Anna zastanawia się nad złożeniem pozwu w sądzie kościelnym o stwierdzenie nieważności małżeństwa. 

Czy Anna ma szansę na stwierdzenie nieważności jej małżeństwa z Bartoszem? 

Jeśli tak, to na podstawie której z poznanych przeszkód?


Podobnie jak w pierwszym przypadku, dokonujemy analizy wydarzeń. Wskazujemy na fakt, że w dniu ślubu Anna nie wiedziała, że od kilku lat jej narzeczony ma dziecko, na którego utrzymanie łoży alimenty. Bartosz wchodził w związek małżeński świadomy faktu, że zataił przed przyszłą żoną fakt posiadania potomstwa. Zaproponowane pytania otwierające dyskusję prowadzą intuicyjnie do wymieniania kategorii zatajenia lub wprowadzenia w błąd co do osoby (Kan 1098). 

Sytuacja przedstawiona powyżej jest idealnym momentem na wprowadzenie zagadnienia procesu skróconego. Warto skorzystać z propozycji filmu: wyszukiwarka YouTube: Jak uzyskać stwierdzenie nieważności w 45 dni? Czyli proces skrócony w praktyce. 

Link do filmu: https://www.youtube.com/...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Katecheza"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dostęp do filmów szkoleniowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy