Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia z pomysłem

10 września 2020

NR 5 (Wrzesień 2020)

Drama w katechezie, a czemu nie?

45

Słowo drama oznacza usiłuję, działam. Drama zakłada udział uczestnika w scenie dramowej, inscenizowanej przy wykorzystaniu: słuchu, dotyku, wzroku, węchu bądź smaku. W dramie najpierw bazuje się na wiedzy ucznia, później na jego aktywizacji motoryczno-emocjonalnej, aby w konsekwencji dotrzeć do internalizacji wartości. Drama pobudza do twórczego myślenia i działania, rozbudza refleksje, pomaga w zrozumieniu człowieka, uczy aktywności i otwartości, rozwija emocje, wyobraźnię i fantazje, także elokwencję i plastykę ciała, wyrabia umiejętność współżycia i pracy w grupie, wchodzenia w rolę, rozwija więź w klasie – grupie, poczucie współpracy i współodpowiedzialności, pobudza ciekawość ucznia i wyzwala jego dyspozycję twórcze.


W dramie należy pamiętać o kilku zasadach12:

POLECAMY

  • Drama powinna być wykorzystana w odpowiednim celu.
  • Każda drama jest inscenizacją i ma zawierać w sobie element tajemnicy.
  • Najistotniejsze miejsce w dramie zajmują osobiste przeżycia uczestników.
  • Należy pamiętać o wyjściu z roli na koniec dramy.
  • Nie można się śpieszyć.
  • Należy zmieniać techniki w dramie, aby była ciekawsza.
  • Drama wymaga zawsze omówienia. Dlatego jej uczestnicy powinni wyartykułować swoje przeżycia.3

Najważniejsze różnice pomiędzy dramą a teatrem

W dramie nie ma aktorów i widzów, nie ma popisów dla innych. Jest zgoda na brak reżyserii, scenariusza (w przeciwieństwie do teatru), liczy się tylko spontaniczna i naturalna inscenizacja. Wejście w rolę następuje na podstawie własnej ogólnej wiedzy, wyobrażenia co do temperamentu i cech granej postaci. Drama powinna koncentrować się wokół jakiegoś problemu, konfliktu i ukazywać twórczy sposób jego rozwiązania – wyraźne zakończenie. Nie jest to sztuka dla sztuki, jak w przypadku teatru. Na koniec dramy musi mieć miejsce tzw. wyjście z roli, aby nie być nią naznaczonym pozytywnie czy negatywnie. Następnie przechodzi się do autorefleksji i dzielenia się swoim świadectwem, przeżyciami i emocjami: Czego mnie drama nauczyła? Co odkryłem w odegranej scenie? Co się we mnie zmieniło? W przestawieniach teatralnych nie ma dzielenia się swoimi świadectwami czy też rozważań – Jak dana scena powinna być właściwie rozwiązana?

Elementy dramy

Drama jest formą pracy dydaktyczno-wychowawczą, świadomie jest nastawiona na proces nauczania. Trzeba nadmienić, że aby właściwie zrozumieć istotę dramy, trzeba wspomnieć o jej elementach:

  • Fikcja – drama to działanie w czasie i przestrzeni, podczas dramy wykorzystuje się ciało, emocje i umysł. Kreuje się pewną rzeczywistość, czasami kompletnie wymyśloną. Można również używać muzyki, koloru, materiałów i światła.
  • Rola – konieczne jest wejście w rolę określonej postaci przy pomocy wiedzy ogólnej, empatii oraz wyobraźni. Uczestnik dramy stwarza swój sposób przedstawienia danej postaci.
  • Improwizacja – element improwizacji odróżnia dramę od teatru, ponieważ osoba aktywnie biorąca udział w dramie bazuje nie na określonym dialogu i konkretnym ukazaniu postaci, ale wykorzystuje własną wiedzę, przemyślenia i emocje we wcieleniu się w swoją postać. Drama nie jest odtworzeniem jakiejś sztuki, ale jest osobistym przekazem uczestnika dramy. Rola zatem sprowadza się do działania, które nie wiadomo jak się zakończy i to jest improwizacja.
  • Refleksja – warto, aby uczestnicy dramy podzielili się swoimi przeżyciami, doświadczeniami. Poprzez dramę można w różny sposób ukazać i podać rozwiązania problematycznych kwestii. Refleksja może mieć charakter indywidualny lub grupowy. Brak refleksji może mieć niekorzystny wpływ na grupę czy klasę, ponieważ drama sprowadzałaby się tylko do odegrania sceny i niczego więcej, a przecież bogactwo przeżyć, emocji, doświadczeń stanowi niesamowity materiał do analizy. Drama jest działaniem, ale takim, które prowadzi do osobistej i twórczej refleksji.

Szansa dla katechezy i katechizowanego – do wyrażenia siebie

W procesie katechetycznym kładzie się nacisk na proces dydaktyczno-wychowawczy, rozwój ucznia, ale również na osobiste odniesienie się do orędzia zbawienia i prawd objawionych. Drama jest jedną z trudniejszych metod nauczania, które mogą zapewnić osiągnięcie wspomnianych zamierzeń. Jest środkiem wyrazu siebie samego i powinna być stosowana w pracy z dziećmi starszymi i z młodzieżą, ponieważ młodzi ludzi czują potrzebę wyrażenia siebie i bycia wysłuchanym.

Oprócz tego uczestnik dramy zdobywa predyspozycje, dzięki którym człowiek może głębiej poznać orędzie Boże. Uczeń jako uczestnik dramy więcej widzi, ma szerszą wyobraźnię, czulszą wrażliwość. Drama może uwrażliwić ucznia: „spulchnić” jego człowieczeństwo; wyćwiczyć ogólnoludzkie sprawności, które stanowić mogą lepszą bazę i oparcie dla właściwej katechezy.4

Następuje także integracja klasy z katechetą. Poprzez lekcję religii dąży się do spotkania i pogłębionej przyjaźni z Bogiem. Osiągnięciu tego zamierzenia sprzyja przyjazna i życzliwa relacja z nauczycielem. Poza tym, uczniowie w klasie również integrują się ze sobą, tworzą tym samym wspólnotę katechetyczną, wspólnotę wiary.

Drama pozwala na bycie autentycznym, na zdjęcie swojej maski i urzeczywistnienie swoich poglądów, uczuć i doświadczeń. Jest to całkowicie bezpieczne doświadczenie dla młodego człowieka. Uczeń poprzez inscenizacje ukazuje prawdę o sobie, a oprócz tego odkrywa akceptację siebie przez resztę klasy, lepsze to niż trwać w ułudzie, samozadowoleniu i bujać w obłokach.5

Metoda dramy pozwala na emocjonalne, bezstresowe i skuteczne zdobywanie wiedzy. Jest to tym cenniejsze, ponieważ zdobyta wiedza ma wymiar typowo osobisty i indywidualny dla uczestnika dramy (chociaż drama odbywa się w grupie).

Drama przyczynia się do interioryzacji treści i wartości. Uczestnik dramy poprzez środki wyrazu artystycznego, które sprzyjają jego rozwojowi, głębiej poznaje poruszane treści i poprzez osobiste zaangażowanie może się zapoznać, przyjąć i uznać poznane wartości za swoje.

Niepokoje związane z dramą

Podczas stosowania dramy na lekcjach religii należy liczyć się z pewnymi porażkami i trudnościami. Może okazać się, że niektórzy uczniowie nie będą czuli się gotowi na udział w dramie, dlatego nie należy ich przymuszać. Bezsensem byłoby nakłanianie uczniów na siłę do dramy. Drama ma pomagać uczniom przekraczać siebie i swoje możliwości, a nie budzić w nich niechęć przed tym działaniem.

Często katecheci obawiają się stosowania dramy na lekcjach religii, dzieje się tak z powodu braku profesjonalizmu. W toku studiów nie ma możliwości nabycia fachowej i praktycznej wiedzy na temat dramy oraz sposobów jej prowadzenia na katechezie. Jednak katecheta zawsze może wziąć udział w warsztatach powiązanych z dramą, żeby na lekcji religii już nie eksperymentować. Wskazane jest również poszerzanie swojej wiedzy poprzez literaturę fachową z zakresu dramy.

Ponadto katecheci zazwyczaj nie wiedzą, co wyniknie z zastosowania dramy na lekcji, ponieważ drama jest nieprzewidywalna i nie wiadomo, jak sytuacja się rozwinie. Dlatego drama wymaga od nauczyciela religii elastyczności, inteligencji oraz szybkiego myślenia, a także działania. Nie można też zostawić pootwieranych emocji i przeżyć u dzieci. Dlatego ważne jest wysłuchanie wszystkich uczestników, podzielenie się swoimi przeżyciami i w razie potrzeby udzielenie im odpowiedniego wsparcia psychologiczno-pedagogicznego.6

Metody dramowe

Doceniając bogactwo dramy i jej wyjątkowość, warto wykorzystać kilka metod typowo dramowych w praktyce katechetycznej.

  • Inscenizacja improwizowana – uczestnicy dramy są zapoznani z tematem dramy i wprowadzeni w atmosferę spotkania. Wcielają się w swoje role. Wykorzystując swoje ciało, umysł i emocje, spontanicznie improwizują. Tutaj liczy się osobiste doświadczenie i przeżycia. Podczas dramy nauczyciel nie poprawia błędów językowych i nie przeszkadza uczniom. Pomoc nauczyciela w dramie jest ograniczona. Na koniec dramy poszczególne grupy bądź osoby dzielą się swoim świadectwem i samodzielnie wyciągają wnioski, które powstały na bazie odegranej improwizacji.
  • Bibliodrama – podczas której uczniowie zapoznają się z tekstem biblijnym, po krótkim wyjaśnieniu sceny biblijnej poszczególne osoby wcielają się w poszczególne postacie7, odbywa się improwizacja, aktorzy odgrywają sceny, wykorzystując własne ciało, wiedzę i doświadczenie. Nie trzymają się kurczowo dialogów z tekstu biblijnego, ponieważ byłoby to odtwarzanie. Nie należy nikogo zmuszać do udziału w dramie. Można wytypować konkretnych uczniów do ról bądź podzielić klasę na grupy i każda z grup przedstawia swoją dramę. Podczas improwizacji można doświadczyć oczyszczenia, osobistego dotknięcia prawdy objawionej czy autentycznego dotknięcia Pana Boga. Istotne jest, aby bibliodrama doprowadziła do właściwego odczytania prze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Katecheza"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Dostęp do filmów szkoleniowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy